— Ö3S — 



groote waarde aan gehecht. Wel voelde ik me daarentegen 

 verplicht, met de meening der planters alleszins rekening te 

 houden, daar hun practische ondervinding zoo veel grooter 

 is dan de mijne. Zoodoende ben ik begonnen met alle aan- 

 dacht te wijden aan het optreden dezer mier en aan de 

 daarmede samengaande verschijnselen, en mijn waarnemingen 

 schonken mij binnen betrekkelijk korten tijd de overtuiging, 

 dat de planters gelijk hadden, dat de gramang dus werkelijk 

 eeji schadelijk insect was. Wel was mij in den beginne 

 niet duidelijk, hoe de schade eigenlijk te verklaren was. 

 Eerst door voortgezette waarnemingen, en vooral nu door de 

 proefnemingen van van der Goot, heb ik daaromtrent meer 

 helderheid verkregen. 



Ik zal nu uiteenzetten, hoe ik door zuivere waarnemingen 

 in de tuinen tot de overtuiging van de schadelijkheid der 

 gramang ben gekomen. Ik ga uit van een zeer eenvoudige 

 veronderstelling, n.1. dat gramang-mieren en groene luizen 

 twee in koffie-tuinen vaak niet zeldzaam voorkomende in- 

 secten zijn. Theoretisch kan men dan omtrent het al- of 

 niet-voorkomen dezer twee insectensoorten in koffietuinen 

 de volgende vier combinaties construeeren : 



lo. Koffie-tuin zonder gr. 1. en zonder gramang. 



2o. „ ,; met „ , , ,,. „ 



3o. , „ zonder ,, „ „ met „ 



4o. ., , met n n » V y> 



Laten wij deze zeer eenvoudige combinatie als leiddraad 

 gebruiken voor onze waarnemingen op de ondernemingen. 

 Ik heb dit althans in den loop der jaren telkens en telkens 

 weer gedaan en heb het nog kort geleden met den heer 

 VAN DER Goot op geheel systematische wijze samen gedaan. 

 Wat zien wij dan ? 



lo. Koffie-tuin zonder gr. 1. en zonder gramang bestaat feite- 

 lijk niet. Wel komen er koffie-tuinen voor, die practisch 

 luizenvrij zijn, maar een kundig entomoloog zal zonder groote 

 moeite hier en daar enkele gr. 1. aantreffen. Nooit zag ik op 

 Java een koffie-tuin, waar de gr. 1. volkomen ontbrak, er 



