— 170 — 



den kop was soms de blad voet geheel weggerot en niet zelden 

 strekte de rotting zich verder naar binnen toe uit, zoodat een 

 heele holte uit de kool wsls weggerot. De stam vertoonde, 

 behalve het gemis der bladeren, uitwendig geen ander 

 ziektesymptoom ; soms echter had de rotting ook hem aan- 

 gegrepen, zoodat hij scheuren vertoonde en zelfs een enkele 

 maal inwendig geheel hol was. Meestal echter ging het zoo- 

 ver niet, maar alle stengels vertoonden een ander, zeer 

 karakteristiek verschijnsel: nl. zwartkleuring van het hout- 

 gedeelte. Sneed men den stam dwarsdoor, dan viel het 

 houtgedeelte als een donkerbruine of zwartgekleurde ring 

 dadelijk in 't oog. Ook het houtgedeelte van de hoofdnerven 

 der bladeren vertoonde soms die donkerbruine tint. 



Het ziektebeeld van de kool stemde geheel overeen met 

 de beschrijving, die Erwin Smith van de bovengenoemde 

 bacterieziekte had gegeven, en het mikroskopisch onderzoek 

 bevestigde ons vermoeden, dat wij hier met dezelfde ziekte 

 te maken hadden ; de zwartgekleurde houtvaten uit den stam 

 en de bladnerven bleken nl. opgevuld te zijn met een massa 

 beweeglijke bacteriën. In de plant hebben de bacteriën alle 

 een kogelronde gedaante, kweekt men hen echter op een 

 geschikten voedingsbodem, dan gaat deze kogelronde vorm 

 over in een meer langwerpige. 



Hun beweeglijkheid danken zij aan het bezit van één zweep- 

 haar aan 't uiteinde van 't staafje. Zij behooren daarom tot 

 het geslacht Pseudomonas en ontvingen den naam Pseudo- 

 monas campestris (Pamniol). 



Dat een plant, waarvan de houtvaten opgevuld zijn met 

 bacteriën, door en door ziek moet zijn, spreekt vanzelf : door 

 d(! houtvaten worden immers h(!t water en do voodiiigsstoffon 

 uit don bodem naar de bladeren toegcvoei'd ; en do plant zal 

 dus in alle geval aan die stoffen gebrek lijden, wanneer hare 

 houtvaten doorbactoriën verstopt zijn. Dit gel)rok zal vooral 



