- 141 — 



Vooraf wil ik doen opmerken dat er tusschen den normalen 

 bouw en de normale werking der organen aan den éénen kant, 

 en de vele abnormale toestanden en werkingen aan den anderen 

 kant, geen scherpe grens kan worden getrokken ; zoodat de 

 physiologie en de pathologie elkaar op menig punt ontmoeten. 

 Ook zijn er vele abnormale verschijnselen bij planten te noemen, 

 die in den grond der zaak van normale verschijnselen niet onder- 

 scheiden zijn, maar er alleen door bijkomende omstandigheden 

 van verschillen, zoodat het abnormale verschijnsel kan helpen 

 om het normale te begrijpen en omgekeerd het normale ver- 

 schijnsel het abnormale verklaart. 



Een normaal verschijnsel is het mutualisme : het samen- 

 leven van twee organismen, zóó dat ze onafscheidelijk zijn en van 

 elkander voordeel trekken. Een algemeen bekend voorbeeld van 

 mutualisme leveren de korstmossen of lichenen. Ieder korstmos 

 bestaat uit twee planten : eene zwam en eene alge, die te zamen 

 a. h. w. een nieuw organisme vormen. De algen assimileeren 

 en geven aan de zwam de door haar gevormde organische stoffen 

 tot voedsel; en de zwamdraden, die de algencellen omgeven, 

 leveren dezen, behalve beschutting, water en anorganische stof- 

 fen, die in het water zijn opgelost. Zeer merkwaardig mag het 

 heeten, dat uit de vereeniging van zwam en alge een organisme 

 ontstaat, 't welk naar zijnen bouw, zijne leefwijze en zijne levens- 

 voorwaarden als een geheel nieuw organisme optreedt. Men 

 heeft immers vóór hun ware aard gebleken was, altijd de Korst- 

 mossen als eene geheel afzonderlijke klasse van Thallophj'ten 

 beschouwd. 



Nu bestaan er in de natuur allerlei overgangen tusschen 

 mutualisme en parasitisme. Een merkwaardig voorbeeld levert 

 Heierode?^a radicicola, het zoogenoemde « wortelaaltje. » Dit 

 diertje houdt zich op in de wortels van zeer verschillende soorten 

 van planten uit verschillende werelddeelen. Wanneer de larf- 

 jes van de Hetey^odera in de jeugdige planteuworteltjes indrin- 



