schade te lijden bij de korrelvorming. Het schijnt, dat de 
ziekte, ondanks haar vroege verschijning, zich toch in de 
eerste weken maar langzaam ontwikkeld heeft. Ik had 
de nadeelige gevolgen dit jaar daarom nog erger verwacht 
dan zij zijn ». 
De omgevallen halmen vertoonen gewoonlijk een ver- 
schijnsel, dat wel secundair is, maar toch zoo regelmatig 
optreedt, dat het bijna een normaal symptoom van de ziekte 
genoemd kan worden, n.l. het aannemen van een vuilgrijze 
of grauwe tint tengevolge van de vele zwartzwammen, die 
zich regelmatig op de zieke halmen vestigen. Vaak worden 
de knoopen geheel door die zwartzwammen doorwoekerd ; 
zij nemen daarbij een pikzwarte of donkerbruine kleur aan 
en een dergelijke halm vertoont een zoo karakteristiek 
ziektebeeld, dat men aanvankelijk geneigd is te meenen, dat 
hier een andere ziekte is opgetreden en dat de halm afge- 
storven is tengevolge van den aanval van zwartzwammen. 
Maar de aanwezigheid van het karakteristieke mycelium 
van den Ophiobolus in den halmvoet zegt, dat de zwart- 
zwammen hier slechts secundair zijn opgetreden; en dat in 
de halmbasis inderdaad de halmdooder en geen andere zwam 
aanwezig is, dat kan het volgend voorjaar met zekerheid 
uitgemaakt worden. 
Blijven n.l. de stoppels der zieke planten op het veld 
staan tot het volgend voorjaar, en onderzoekt men hen dan 
opnieuw — b.v. in de maand Januari of Februari — dan 
blijkt het, dat zich een groot aantal pikzwarte, harde 
lichaampjes, niet grooter dan ongeveer ; m.M. in doorsnee 
gevormd hebben, welke niet zelden in rijen op den 
halm gerangschikt zitten. Deze lichaampjes, peritheciën 
geheeten, zijn de vruchtlichamen van den parasiet en inwen- 
dig zijn zi gevuld met sporenblazen, welke ieder 8 sporen 
bevatten. De vruchtlichamen zijn de organen, waaraan 
