dat de mogelijkheid bestaat, dat een orgaan ziek kan worden, 
door kustmatige overbrenging eener zwam. Maar men 
bedenke, dat de omstandigheden, waaronder de infectie gelukt, 
meestal zóó zijn, als bij een normaal verloop van groei slechts 
bij uitzondering zullen voorkomen. Onder dergelijke omstan- 
digheden treden ook in de vrije natuur zwam epidemiën op. 
Dat zijn echter uitzonderingen ; onze fout ligt dààrin, dat we te 
vaak meenen dat deze combinatie van groeifactoren, zooals we 
in het laboratorium of bij kunstmatige hesmettingsproeven 
aanbrengen, steeds in de natuur aanwezig zijn. Hierop berus- 
ten naar mijne gedachten, de theoriën der muizenbestrijding 
door Bacillus typhi murium, van de bestrijding der enger- 
lingen door Botrytis tenella, de theorie der veldbevruchting 
door Bakteriën, enz. 
De laatstgenoemde ontdekkingen werden nu reeds sedert 
een aantal jaren gedaan, zoodat we mogen vragen, wat hebben 
die middelen gegeven? Voor hunne verbreiding is door de 
pers zorg genoeg gedragen, zoodat zij overal in gebruik 
konden zijn. We hebben echter nog even als altijd onze 
meikever-, sprinkhanen- en muizenjaren. Waarom? — 
Volgens de ondervinding, die ik met de entingensproeven bij 
engerlingen opgedaan heb, kom ik tot de overtuiging, dat 
zulke insekten doodende zwammen werkelijk hunnen plicht 
doen, wanneer men de insekten in omstandigheden brengt, die 
voor hunne levensprocessen ongunstig zijn en ter zelfder tijde 
zeer gunstig zijn voor de zwam. 
Onder zulke omstandigheden hebben we in de vrije natuur 
evenwel in ’t geheel geene kunstmatige infectie noodig; dan 
komen de parasieten wel van zelf en vermeerderen zich. 
Maar bij 't begin van de rupsen-, sprinkhanenplaag enz, zijn 
de omstandigheden omgekeerd. De hulp wordt dan in den 
regel door aanhoudenden regen gebracht. In regenperioden, 
bij voldoend warm weer, zien we de meeste zwamziekten zich 
