— 182 —= 
van den mangelwortel, die welke als identiek met die van de 
tabak beschouwt, bleek volgens Prillieuw en Delacroix op 
‘t eerste gezicht eene bakteriënziekte te zijn. Voor de eigen- 
lijke mozaiekziekte heeft Twanowski in een in de Duitsche taal 
nog niet uitgegeven uiterst zorgvuldige onderzoeking, door 
kleur- en kultuurproeven, er op gewezen dat hier eveneens een 
microbe de oorzaak zou zijn; zoodat de meening van Woods 
met betrekking tot de mozaiïekziekte niet juist zijn zou. 
Toch behouden de waarnemingen van Woods, met betrek- 
king tot het optreden van oxydasen en peroxydasen in den 
omtrek van insektensteken en bij de verschijning van echte 
albieatio hunne waarde, en ik moet er persoonlijk nog zooveel 
te grootere waarde aan hechten, omdat ik dezelfde waarne- 
ming bij intumeseenzen gemaakt heb. 
Volgens mijne opinie is door de onderzoekers te weinig 
acht geslagen op het optreden van enzymen. Ik geloof, dat 
bij ziekten dikwijls het chemisme van veel meer belang is dan 
het parasitisme ; verder dat, bij de vorming van stoffen in de 
cel, die toch gedurende elk oogenblik van uitwendige groei- 
factoren afhankelijk is, zeer gemakkelijk stoffen kunnen 
onststaan, die storend op den normalen celgroei werken. Der- 
gelijke stoffen kunnen enzymen zijn, die normaal in zekere 
hoeveelheid noodig zijn, maar in grootere dosis aanwezig, 
schadelijk kunnen werken; aan den anderen kant kunnen het 
ook enzymen zijn, die bij een normaal voedingsproces in 
‘t geheel niet gevormd worden, en eerst bij eene éénzijdige 
versterking ofwel bij eene groote verzwakking van een’ voe- 
dingsfactor ontstaan, en dan een contagium vivum fluidum 
vormen, zooals Beijerinck dit bij de mozaïekziekte aanneemt. 
