79 



van het eigenlijke ziekteverschijnsel meenden te zien. Bij verdere 

 studie van de ziekte bleek echter, dat dit niet het geval is. 



In de door ons bezochte kweekerijen van komkommers in bakken 

 begon de kwaal zich omstreeks half Mei te \rertoonen, maar 

 tot half Juli verliep de vruchtvorming nog vrij normaal. Eerst 

 toen begon de schade zich te doen gevoelen. De planten groei- 

 den bijna niet meer, de topscheut ontwikkelde zich slecht en 

 de nieuwe bladeren bereikten op lange na niet de normale 

 grootte. Om de bebladering althans een schijn van dichtheid 

 te geven, was men genoodzaakt scheuten, die anders afgenepen 

 zouden worden, te laten zitten. Verdere vruchtvorming bleef 

 vrijwel uit, en bij één der kweekers hoorden wij, dat de 6000 

 ramen, waar hij de ziekte in had, in Augustus ongeveer niets 

 meer hadden opgebracht. 



Het is in komkommerbakken een gewoon verschijnsel, dat 

 in den loop van den zomer tengevolge van het vergaan van de 

 broeimest eene geul ontstaat, en nu zag men, dat de planten, 

 waar zij zich over die geul uitstrekten, een slechteren stand 

 hadden, dan aan de kanten van de rij, waar de afstand tusschen 

 glas en bodem kleiner was, en waar dus meer bladeren in 

 korter bestek bijeen lagen. Sommige kweekers meenden daaruit 

 de gevolgtrekking te moeten maken, dat door de grootere voch- 

 tigheid der lucht aan de kanten, de ziekte in haar voortgang 

 zou worden gestuit. Dit had hen er toe gebracht om te beproeven 

 of zij door meer gieten en minder luchten eenige verandering ten 

 goede konden bewerken, en inderdaad meenden zij door zoo 

 te handelen eene geringe beterschap te zien intreden. Ik twijfel 

 zoowel aan de juistheid van deze waarneming, als aan die van 

 de redeneering, waarop zij is gegrond. Het is waar, de uit- 

 wendige omstandigheden spelen bij door schimmels veroorzaakte 

 ziekten — en daarmede hebben wij hier te maken, zooals 

 aanstonds nader zal blijken — eene groote rol, maar altijd in 

 dien zin, dat eene vochtige en bedompte atmosfeer haren 

 voortgang begunstigt. En wat de verklaring betreft van het 

 feit, dat de ziekte zich in het middelste en diepste gedeelte 

 van de rij het hevigst vertoont, het is niet waarschijnlijk, dat 

 er zóó groote verschillen in vochtigheid der lucht zouden 

 bestaan tusschen twee gedeelten van de bak, Den slechteren 

 stand in het midden van de rij schrijf ik daaraan toe, dat het 

 gedeelte van de plant, dat zich hier bevindt, het oudst is en 

 dus het langst blootgesteld aan de ziekte. De bladeren zijn 

 hier reeds geheel afgestorven, wanneer de jongere deelen van 

 de plant — ofschoon niet meer vrij van vlekken — in hoofd- 



