192 Caeoltjs Stnnerberg 



fieri potuit. Si hoc statuerimus, aptissime sie dictum erit: templa ut busta 

 despuunt, deos despiciunt. Eodem modo de eadem re loquitur Tertullianus 

 de spect. 13: Pr opter ea igitur, quoniam utraque species idolorum condi- 

 cionis unius est, dum mortui et dii unum sunt, utraque idololatria absti- 

 nemus nee minus templa quam monumenta despuimus (cf. Lindneri ad- 

 not. p. 44). Quod verbum autem posteriore loco pro despiciunt substituenduni 

 sit valde in lubrico est coniectura perspicere ; id solum sumi licet, verbum ibi 

 extrusum iisdem atque illud ineepisse litteris. Usener 'depreeantur' voluit, 

 Cornellisenus minus probabiliter 'reiciunt'; equidem conicio 'd être c tant', quod 

 praeeipue de officio civis deserendo quasi sollemne vocabulum ad sententiam 

 optime quadrat. Commendatur quoque alio loco Minuciano, qui est 31, 6, 

 ubi Octavius in respondendo eandem notionem leniore modo sic exprimit: si 

 honores vestros et purpuras recusamus. — Eestat ut pauca disseramus de 

 verbis miserentur miseri si fas est, in quibus mendum latere omnes fere con- 

 sentiunt. Post miseri Halmius 'ipsi' addidit, quod probat Dombartus sie ver- 

 tens: 'bemitleiden die Priester, selbst des Mitleids werth — wenn man so sa- 

 gen darf - — '. Sed etiam si concedatur illud Miseri ipsi' propter sequens ipsi 

 seminudi nihil quod offendat habere, tarnen ne sic quidem sententia prodit sa- 

 tis apta et perspicua. Dubii enim haereamus necesse est, utrum scriptor di- 

 cere voluisse putandus sit 'si fas est eos miseros esse (1. haberi)' an 'si fas 

 est miseros misereri'. Hanc sententiam loci propriam esse putans Baehrensius 

 emendavit 'miseris si fas est'. Sed alia emendatio, qua omnis summoveatur 

 ambiguitas, mihi in promptu esse videtur : a 'miseri' specie externa non multum 

 differt 'misereri', quod hoc loco restituendum esse non dubitans censeo. 

 Accipio 'fas est' in significatione, quam ei Dombartum versione sua subicere 

 vidimus quamque nonnumquam habere constat, ut infra apud Minucium 17, 2: 

 nos — ignorare nee fas nee licet ingerentem sese oculis et sensibus nostris 

 caelestem claritatem et ap. Lact. inst. div. II, 1 : qui non agnoseunt eultum 

 eius (dei), quem prorsus ignorari ab homine fas non est, h. e. ut idem fere 

 sit loco nostro atque 'si fieri potest ut misereantur'. Alia huius significationis 

 exempla profert Usener p. 409. Ergo totum quem nunc traetavi locum, si- 

 quidem in tali re aliquid certi contendere rarissime contingit, quam proxime 

 ad veram primariamque lectionem accessurum puto, si eum sie restituerimus : 

 Templa ut busta despuunt, deos despiciunt, rident sacra, miserentur, misereri 

 si fas est, sacerdotum, honores et purpuras detr eetant, ipsi seminudi. 



11, 5. Multa ad haec subpetunt, ni festinet oratio. Iniustos ipsos magis 

 nee laboro, iam doeui. Sic haec postrema verba interpunetione distinxit Hai- 



