De institutis reipublicae Atheniensium post Aristotelis aetateni commutaiis. 5 



bile est. ' Anno igitur 394 octo niilia civiuui ccnsnm hoplitarum habebant, anno 322 

 novem milia fuisse verisimile est; quem numerum Diodorus nobis tradidit eorum 

 fuisse, qui civitatem acceperunt et duo milia dracbmarum possidebant. Duo igitur milia 

 drachmarum omnibus temporibus census erat zeugitarum, et re vera ducenti medimni tan- 

 tae pecuniae respondebant. ' Quod Pollux dicit timema zeugitarum mille dracbmas fuisse, 

 his de causis reiciendum est. '' Vel ex bis perspici potest, qualis fuerit status civitatis Athe- 

 niensium anno 322 ; nam cum anno 394 octo milia civium censum duo milia drachma- 

 rum habuissent, hune censum anno 322 habebat numerus tantum mille civibus maior, 

 quamquam numi tum multo minons pretii erant. 



Quae Theramenes et Phormisius in republica spectabant, in no\a reipublicae forma 

 revocata sunt, quare ea sibi nomen :t('.toh)l; jtoXithk postulavit. Cum de statu reipub- 

 licae ab Antipatro commutato perpauca nobis tradita sint, ex iis, quae illi viri sibi pro- 

 posuerunt, nonnulla coUigere possumus. Iure igitur sententiam, quam Wilamowitz de 

 forma civitatis patrum dixit (Aristot. u. Athen II, 124). hoc loco repetimus: „Ein rich- 

 tig empfundener Gegensatz zicisclien der solonischen und perikleischen Verfassung liegt 

 nur in dem, was das Volk als Primi}} angenommen Jiatte, ehe die Oligarc/iie eingefiiJtrt 

 ivard. Das lionnte Niemand bestreiten, dass die Besoldungen des Rates und der Rich- 

 ter eine Neuerung tvären, von der die Väter nichts gewusst hatten, und dass die poli- 

 tischen Rechte der besitzlosen Bürgerschaft zur Zeit der Väter nicht bestanden hatten". 

 Nimirum stipendium et \)tu)oiy.(îr anno 322 sublata esse putandum est. * Sed cum So- 

 Ion legibus sanxisset, ut tbetibus liceret contionibus intéresse, ins suffi'agii habere, 

 indices iuratos fieri *, nova illa reipublicae forma magis erat optimatibus opportuna, 

 quod civibus, qui censum non habebant, qui erant duodecim milia, ins suffragii non per- 

 missum erat. " Ne indices quidem iurati num fieri potuerint, non constat: ne iudiciis 

 intéressent, ea quoque re prohibebantur, quod stipendia non solvebantur. Aliquid eiusmodi 

 factum esse ex verbis Suidae: Jtjuciàiiç: y.(.Tt/.v6i tù ôiTiadrijoic. -/.(à tovç ôyroQf/.ovg 

 àyùjvag, concludere possumus ', sed nihil certi de hac re asseverandum. Neque vero li- 



' Francotte, L'industrie dans la Grèce ancienne I, 165, putat quarto saeculo 2,961 cives fuisse, qui maio- 

 res quam sexagesimum annum agentes erant. 



' Haec dilucide ostendit De Sanctis, 'Az9ls p. 231. 



' Quae cum ita sint, minus apte De Sanctis arbitrari videtur illam summam, quam affert Pollux, a 

 Clisthene constitutam esse i^At^iq p. 232). Quod Bergk affirmavit summam 2,000 drachmarum in republica ab 

 Antipatro constituta „totam rem familiärem", illas 1,000 drachmas Demetrio rempublicam administrante „sti- 

 pendiariam rei familiaris partem" fuisse, iam Boeckh {Staatsliaiish. IP not. 799) et Spangenberg (1. c. 4.) re- 

 fellerunt. Neque, ut supra demonstravimus, illa 2,000 drachmarum aliud nisi rCfttj/ia sunt (^confer, quae 

 Diodorus de utraque reipublicae forma dicit: ànà rifitjaews ehm z'o nuXirevfia et rô noUrev/ia ÖKimiiaDai 

 ànô TiinqeftDv). In republica a Solone constituta riftrjfia nihil aliud erat nisi res familiaris censa, (juod De 

 Sanctis recte monuit ('/Jr^ffts P- 226 sq.) 



* Non fugit hoc De Sanctis, Contribnti p. 3. 



^ Aristoteles, '/!&. noX. 7, 3. 



' Plut. Phoc. c. 29. 



' Parum accurate De Sanctis, Contributi p, 4, 1 et Beloch, Ch: Gesch. UI, 1, 79, 4 verba decreti in ho- 

 norem Democharis facti (Vit. X or. p. 851) ad mutata iudicia referont, nam ad posterius tempus pertinent 

 (cfr. Ferguson, Athenian politics in the early third Century, Kilo V, 175). 



N:o 4. 



