160 
tendenzen, die ons in hun wezen nog onbekend zijn, de richting 
der ontwikkeling bepalen”. U ziet, we komen hiermede geheel 
op het gebied der evolutieleer — en van de speculatie. Ik zou 
dit onderwerp dan ook nu niet verder aangeroerd hebben, indien 
er hier ook niet eenige zeer interessante waarnemingen en exacte 
proefnemingen gedaan waren, die eenig licht op de questie werpen 
en die het vermoeden doen opkomen, dat een voortgezet onder- 
zoek in deze richting zoowel voor de algemeene parasitologie 
als voor de evolutieleer van groot belang zou kunnen zijn. 
De waarnemingen, die ik hier bedoel, hebben betrekking op 
een roestzwam (Puccinia Smilacearum-Digraphidis), die op 
rietgras (Phalaris arundinacea) voorkomt en hare aecidiën op 
een aantal Liliaceen vormt: Convallaria majalis, Polygonatum 
multiflorum, Majanthemum bifolium en Paris quadrifolia. 
KLEBAHN had nu uit Engeland materiaal van deze zelfde 
zwam ontvangen, afkomstig van een eilandje (in een meer bij 
Bowness); toen hij met dit materiaal ging experimenteeren 
bleek hem, dat deze zwam alleen op Convallaria aecidiën 
kan vormen; op Polygonatum bracht ze hoogstens bruine vlekken 
teweeg, op de andere had zij in het geheel geen vat. Bij onder- 
zoek kwam nu aan het licht, dat op het eilandje van al de 
genoemde voedsterplanten alleen het lelietje van dalen voor- 
komt. Klaarblijkelijk was hier dus een biologisch ras van deze 
zwam ontstaan; gedurende vele generaties had zij uitsluitend 
op het lelietje haar aecidiën gevormd en was daar zoo zeer 
aan „gewend”, dat zij het vermogen verloren had, de andere 
Liliaceen aan te tasten. Wanneer ik spreek van „gewend aan” of 
„aangepast aan’’, zijn dit natuurlijk slechts vage, min of meer 
figuurlijke uitdrukkingswijzen. Misschien zou men het scherper 
zoo kunnen formuleeren: Het lijdt wel geen twijfel, dat het 
complex van enzymen, hetwelk de zwam af moet scheiden om b.v. 
dalkruid (Majanthemum bifolium) aan te tasten eenigszins 
anders moet zijn, dan voor het lelietje. In dit geval was derhalve 
