168 
de teelt lagen, met tabak beplant waren; reeds in de helft 
van de zeventiende eeuw gaf de teelt in den omtrek van 
Nijkerk, Barneveld, Elburg en Wageningen aan honderden 
brood. Op dit tijdperk van bloei volgde volgens den ge- 
wonen gang van zaken een periode van verval, en ofschoon 
daarna wel weer betere tijden kwamen, schijnt de cultuur 
toch niet meer geheel dezelfde hoogte te hebben bereikt. 
Toch was zij een 40tal jaren geleden weer zeer belang- 
rijk geworden, om daarna weer snel achteruit te gaan, 
zoodat zij in de laatste 25 jaren maar heel weinig meer 
beteekende. In de allerlaatste jaren is de cultuur weer 
toegenomen, onder den invloed van de abnormale omstan- 
digheden, door den wereldoorlog veroorzaakt, die de prijzen 
van de inlandsche tabak tot ongekende hoogte deden op- 
loopen. 
Daar het zich laat aanzien, dat ook na den oorlog de 
omstandigheden niet zoo dadelijk zullen veranderen, kan 
de tabak voor vele landbouwers in het Land van Maas 
en Waal, de Over-Betuwe en de streek om Amerongen, 
Rhenen enz. weder een belangrijke creditpost op het 
budget gaan vormen. Dit is te eerder te verwachten, omdat 
de tabak h.t.l. weinig van ziekten en plagen te lijden 
heeft, zoodat mislukking van het gewas, anders dan tenge- 
volge van hagel of storm, zelden voorkomt. De gevreesde 
slijmziekte komt hier niet voor; de mozaiekziekte, ofschoon 
het eerst in Holland waargenomen, treedt heel weinig op; 
van aantasting door Phvtophthora, de z.g. bibitziekte van 
Deli, hoorde ik nimmer. Rupsenplagen, zooals in Deli, 
zijn hier geheel onbekend; een enkele ritnaald of aardrups 
mag eens wat last veroorzaken, maar van andere dierlijke 
vijanden heeft men tot nu toe weinig schade ondervonden. 
Gezien het feit, dat men bij voorkeur jaar in jaar uit op 
dezelfde perceelen tabak teelt, is het zeker vreemd, dat 
niet sommige parasieten zich op die perceelen sterk ver- 
meerderd hebben; de z.g. „moeheid” van den grond, dat 
