172 
blijft het niet. Een bijkomend verschijnsel is nl. de groote 
zwakheid van den voet der zieke planten; een lichte duw 
doet ze afbreken, en bij sterken wind kan het gebeuren, dat 
een groot deel der planten van een aangetast veld daardoor 
afknapt, hetgeen in 1916 inderdaad het geval is geweest. 
Dit seizoen heeft men daarvan minder last gehad, en 
wel omdat de ziekte dit jaar eerst meer op het laatst, in 
de maand September, zoover was voortgeschreden, dat de 
planten aan de voet verrot waren. Vermoedelijk is dit te 
danken aan den warmen zomer; het was toch van Mei 
tot en met Juli, en ook nog in een deel van Augustus, 
bijzonder gunstig weer voor de tabak. In 1916 was de zomer 
kouder en natter, de planten groeiden dus minder goed en 
leden daardoor meer. Toen ik de tabaksvelden te Deest 
bezocht, in de eerste dagen van October, was de pluk der 
bladeren al bijna overal afgeloopen ; men vertelde mij echter, 
dat het blad der zieke planten ook zulke vlekjes had gehad 
als die, welke ik boven beschreef voor het blad der dieven; 
bovendien was het blad veel te vroeg, voordat het behoorlijk 
was uitgegroeid, geel geworden en daarom geplukt moeten 
worden, waarna bij het drogen wankleurige vlekken op- 
traden ; het blad wilde niet snel drogen en ging gemakkelijk 
in rotting over. De bladstelen waren uiterst los van weefsel 
geweest; bij het splijten om er de stokken, waaraan zij 
gedroogt worden, door te steken, was er a. h. w. meel 
uit de stelen gekomen. Men wist in de droogschuur nog 
enkele van die bladeren voor mij te vinden; inderdaad 
was het inwendige van den steel met een korrelige, losse 
massa gevuld; bij onderzoek op het laboratorium bleek 
deze massa uit niets anders dan iets gehypertrophieerde 
cellen te bestaan, wier wanden slechts in zeer los verband 
aan elkaar sloten. Daartusschen waren vele honderden 
aaltjes, soms in kluwens bijeen, te vinden. 
Zooals gewoonlijk bij het optreden van een voor ons 
nieuwe ziekte, was de kwaal reeds lang bekend, zonder dat 
