— 98 - 



aan voedselgebrek ; de kleur der roode koolplanten — en 

 juist bij deze soort komt de ziekte het meest voor — is 

 abnormaal; het groen is minder frisch en de roode tint 

 treedt daardoor meer op den voorgrond; de bladeren zijn 

 minder goed ontplooid en wat meer opgericht, dan van de 

 gezonde planten; zij voelen eenigszins flets aan en de krop- 

 -bladeren sluiten niet zoo goed om elkaar. Prof. Ritzema 

 Bos vond, dat zich op de zieke plekken de pykniden van 

 Plwma oleracea Sacc. ontwikkelen, het mycelium van 

 welke zwam nog in de resten der weefsels van den wortel- 

 hals kon worden gezien. Zulke planten moeten meestal 

 reeds op de zaaibedden of banen zijn aangetast. Althans 

 vele waarnemingen der praktici wijzen hierop; de aanwe- 

 zigheid van de schimmel in de baanplanten kon echter 

 niet worden geconstateerd. 



De « kanker », een ziekte, die zich eerst op de bewaar- 

 plaatsen vertoont, bestaat in het optreden van bruinzwarte 

 plekjes, hetzij aan de snijvlakte van de « rijpe » kool, hetzij 

 aan de buitenzijde der haar omgevende bladeren. Deze 

 plekken breiden zich uit, het snelst aan de oppervlakte, die 

 inzinkt en lichter — grijsbruin — zich kleurt, terwijl de 

 rand donker blijft. Maar ook in de diepte vreet de kanker 

 in, verkleurend liet inwendige van den stronk, van daar 

 overgaand op de hoofdnerven, of voortwoekerend van blad 

 lot blad. hc, kanker moet worden beschouwd als speciaal 

 geval van liet « vallen ». Ook op de « kankerstronken » 

 toch werd Phoma oleracea Sacc. door professor Ritzema 

 Bos gevonden, maar daar bot ziekteverschijnsel eerst in de 

 schuren optreedt, moet hier de infectie veel later hebben 

 plaats gehad, en wel, kort voor den oogst. 



Uit te maken, hoc de infectie in beide gevallen plaats 

 heeft, was onderwerp van mijne in 1905 en 1900 uitgevoerde 

 onderzoekingen. Herhaalde waarnemingen op de koolvelden 



