94 



praedisponeerd voor deze ziekte. Nooit zijn alle of bijkans alle 

 rupsen in een bepaald boschgedeelte aangetast; er blijkt altijd 

 een betrekkelijk groot aantal onvatbaar te zijn. En ook onder 

 de rupsen, welke wèl worden aangetast, bestaat groot verschil 

 wat betreft het verloop, dat de ziekte neemt. Deze kan n.1. 

 een langzaam verloop hebben; maar zij kan ook zeer acuut ver- 

 loopen. Niet alleen op de verbreiding van de polyederziekte, 

 maar ook op de snelheid, waarmee de ziekte bij een bepaald 

 aagetast individu verloopt, heeft de weersgesteldheid grooten 

 invloed. Escherich en Miyajima konden vaststellen, dat de 

 intensiteit der ziekte plotseling toenam bij rupsen, wanneer deze 

 gedurende minstens twee uren aan den feilen zonneschijn wer- 

 den blootgesteld. Ook door hevige koude kan de chronische 

 vorm der ziekte in een acuten vorm worden omgezet. Daarbij 

 wordt het aantal polyeders altijd in korten tijd veel grooter. 



Welke de aard der polyeders is, is nog niet uitgemaakt. 

 Sommigen meenen, dat zij organismen zijn, die de ziekte ver- 

 wekken; anderen houden het ervoor, dat zij lichamen zijn, die 

 tengevolge van de ziekte in de kernen der cellen van 't bloed 

 en van de weefsels der rupsen ontstaan. De ziekte zelve zou naar 

 de meening van deze laatstbedoelde geleerden door eene bacterie 

 of door een ander lager organisme worden veroorzaakt. Kortom 

 omtrent de oorzaak van de polyederziekte verkeeren wij nog 

 geheel in 't duister. 



Verschillende rupsen en andere insekten kunnen door de 

 polyederziekte te gronde gaan. Als zoodanig worden genoemd: 

 pijlstaartrupsen van de geslachten Smerinthus en Deilephila, de 

 zijderups, de nonrups, de rups van den plakker en van den dons- 

 vlinder, die van Saturnia, Harpyia, de dennenspanrups, de rups 

 van de Conchylis ambiguella van den wijnstok, ook de dennenbas- 

 taardrups Lophyrus rufus. Ik trof de polyederziekte aan bij ge- 

 streepte dennenrupsen in verschillende bosschen van de hooge Ve 

 luwe en ook bij dennenrupsen, welke mij door den Heer Dinger 

 te Lunteren werden toegezonden; echter was het altijd maar 

 een betrekkelijk gering aantal rupsen, dat eraan leed. Sterfte, op 

 groote schaal door de polyederziekte teweeggebracht, werd door 

 mij nooit bij de gestreepte dennenrupsen geconstateerd. 



Wat de uiterlijk waarneembare symptomen der polyeder- 

 ziekte aangaat en wat betreft het gedrag der daardoor aangetaste j 

 rupsen, zij het volgende opgemerkt. Aanvankelijk ziet men aan] 

 de kunstmatig geïnfecteerde rupsen niets bijzonders: zij ver- 

 toonen goeden appetijt, bewegen zich normaal en vervellen op 

 normale tijden. Later begint de huid eene abnormale kleur te 

 vertoonen, de glans wordt minder; bij de behaarde rupsen vallen 



