95 



de haren ten deele uit ; de rupsen nemen weinig voedsel meer 

 tot zich en worden minder beweeglijk. Eindelijk bewegen zij 

 zich in 't geheel niet meer; zij hechten zich dan alleen maar 

 met één of twee paren buikpooten aan een takje, een naald of 

 een blad of eenig ander voorwerp vast. 



Daar het lichaam successievelijk van binnen in eene bruine, 

 gierachtige massa verandert, wordt de geheele rups a.h.w. een' 

 zak, die opgehangen is aan de vastgehechte buikpooten, en van 

 welken zak de beide helften slap neerhangen. Zoo zag ik ettelijke 

 doode dennènrupsen aan de naalden hangen. Die rupsen zijn wel- 

 dra geheel zwart, en bij droog weer drogen zij uit. Vaak blijven 

 zulke rupsenlijken maandenlang aan de naalden hangen; Soms 

 vallen zij eraf en komen dan op den grond te liggen. De Heer 

 DiNGER zond mij zoo'n rups, waarvan hij om haar aan te duiden, 

 schreef: „ik zal haar maar ,, verkoold" noemen." 



De polyederziekte, hoewel besmettelijk, schijnt niet van zoo 

 groote oeconomische beteekenis te zijn als men wel zou ver- 

 wachten. Zeer veel komt zij voor in tijden van abnormale ver- 

 meerdering van de nonrupsen, speciaal wanneer deze in sparren- 

 bosschen plaatsvindt. De aangetaste rupsen gaan in groote 

 hoopen bijeenzitten in de toppen der boomen en gaan daar dood. 

 („Wipfelkrankheit".) Nu heeft men herhaaldelijk in tijden van 

 een nonrupsenplaag in sparrenbosschen deze „Wipfelkrankheit" 

 onder de nonrupsen zien optreden; maar altijd bleef deze ziekte 

 beperkt tot bepaalde bosschen of gedeelten daarvan: nooit 

 breidde zij zich uit tot eene ziekte, die als een soort van pest 

 de nonrupsen in eene gansche landstreek deed sterven en aan 

 de plaag een einde maakte. 



De zaak schijnt te zijn, dat de „polyederziekte" alleen zulke 

 rupsen aantast, die eene buitengewone voorbeschiktheid ervoor 

 hebben. Volgens Escherich krijgen zij die voorbeschiktheid 

 door gebrek aan voedsel of door slecht voedsel, door ongunstige 

 weersgesteldheid of door andere ongunstige invloeden. Hoewel 

 tot dusver nergens vermeld werd, dat ook de gestreepte dennen- 

 rups door de polyederziekte kan worden aangetast, trof ik zelf 

 haar niet alleen in 1919, maar ook bij vroegere gelegenheden bij 

 dit insekt aan; echter — zooals ik reeds schreef — altijd zonder 

 dat zij eene groote beteekenis erlangde, en nooit anders, dan in 

 zoo goed als kaalgevreten bosschen. De sterkste uitbreiding der 

 ziekte nam ik altijd waar, wanneer het weer gedurende langen 

 tijd warm en vochtig was. 



