114 



aantal; wellicht nog niet de helft of nog minder. Dit zou alleen uit te 

 maken zijn door de dieren onder zoo gunstig mogelijke omstandigheden 

 te plaatsen (geschikt voedsel, vochtige atmospheer, matige temperatuur) 

 en dan te zien, hoeveel eieren er allengs worden afgezet. Dikwijls is mij 

 gebleken — en dit wel bij verschillende vlindersoorten — dat wijfjes, 

 die — naar het dunne achterlijf te oordeelen — schijnbaar uitgelegd 

 waren, geplaatst onder gunstige condities en na voeding, bijv. na eene 

 week opnieuw eieren gingen leggen. Ik meen te mogen aannemen, dat 

 onvolwassen eieren in den tusschentijd aangerijpt en legbaar geworden 

 waren. Bij Panolis heb ik dit nog niet beproefd." 



Blz. 33, reg. 13 v. o. staat, dat de gestreepte dennenrups ook vretende 

 werd gevonden aan C hamaecyparis Menziezii; dat is een drukfout; het 

 moet zijn: aan Chamaecyparis Lawsoniana en aan Picea Menziezii. 



Blz. 33, reg. 5 v. o. De Sitkaspar is Picea Menziezii, vroeger genaamd 

 Picea sitchensis. 



Bij blz. 33 van mijn artikel schrijft de Heer Dr. J. Th. Oudemans: 

 „Ik kan u meedeelen, dat ik de dennenrupsen heb zien vreten aan zeer 

 verschillende naaldboomen, die nabij grove dennen stonden; doch dit 

 was eerst het geval in een later stadium : de dieren kwamen van de 

 dennen af. De eieren zijn op de andere soort stellig niet gelegd. Ik heb 

 ook het vreten aan loof hout waargenomen, doch alleen uit hoogen nood." 



Bij blz. 34, waar sprake is van de richting, waarin de vreterij zich in 

 een bosch uitstrekt, noteert de Heer Oudemans het volgende: „In het 

 door mij speciaal waargenomen bosch, 43 Hektaren groot, was de richting 

 nagenoeg precies Oost — West. Het begin was in het Oosten en van 

 daaruit ging de vreterij in 1918 een eind het Westen in. In 1919 ging zij 

 in dezelfde richting voort, doch bereikte nog niet geheel de Westgrens 

 van het bosch. Ware de vreterij in het Westen begonnen, wellicht was 

 dan de omgekeerde richting gevolgd. Bij een ander bosch, hier in de buurt, 

 was de richting Zuid-Oost- — Noord- West. Daar was het begin van de 

 vreterij in het Z. O. geweest. Het is eigenlijk iets geheel natuurlijks, dat 

 als het begin in een bepaalde windstreek ligt, de verspreiding van daar 

 uit verder gaat. Of, afgezien hiervan, de richting door andere oorzaken 

 kan worden beïnvloed, durf ik niet te zeggen. Dit zou alleen uit te maken 

 zijn, als de kern (het begin) van de verspreiding midden in een bosch 

 lag. Maar als de kern aan den rand ligt, zooals wel regel zal zijn, gaat de 

 verspreiding van daar uit. Ligt bijv. de kern aan den Zuidrand van een 

 bosch, dan is het heel natuurlijk, dat de verbreiding naar het Noorden 

 gaat. Ik heb dus niet de meening, dat er eene speciale richting is, doch 

 constateerde eene bepaalde richting in een bepaald geval." — 



Zoowel op blz. 34 van mijn artikel als in bovenstaande noot van den 

 Heer Dr. J. Th. Oudemans is sprake van de richting der verbreiding 

 van de plaag in een bepaald jaar. In welke richting de plaag een volgend 

 jaar zich zal uitbreiden, hangt vooral af van de richting, in welke 

 de uilen vliegen bij gelegenheid van de paringsvlucht. De Heer W. H. 

 DE Beaufort neemt aan, dat paringsvlucht in hoofdzaak zal zijn tegen 

 den wind in. Nu heerscht in den paartijd der uilen meestal Oostenwind, 

 en daardoor zou dan te verklaren zijn, dat de plaag zich in een jaar, 

 volgende op eene andere plaag, meestal in Oostelijke richting uitstrekt. 



Blz. 37. Dr. Oudemans merkt op dat in het door hem geobserveerde 

 bosch de oude naalden werden opgegeten en de jonge gespaard bleven. 

 „Veelal was, toen de ergste vraat op haar eind liep, de toestand zoo, 

 dat aan tal van boomen geen oude naalden meer zaten, doch wel nog een 

 deel van de jonge naalden. Rupsen in gevangenschap, aan welke jonge 

 en oude naalden werden verstrekt, aten steeds de oude naalden op en 



