128 



Ramsbottom .spreekt er zijn verwondering over uit, dat de 

 kiekte in ons land van Engelse oorsprong wordt genoemd en 

 kan zich niet begrijpen, dat de ziekte, die toen (1916) nog slechts 

 één jaar in ons land bekend zou zijn, in dit éne jaar zoveel 

 verwoestingen zou hebben aangericht, dat er een speciaal on- 

 derzoek naar moest worden ingesteld. Nu staat het echter wel 

 vast, dat de ziekte reeds veel langer in ons land aanwezig was, 

 daar ik het bestaan van de ziekte reeds tot in het jaar 1910 in 

 Holland heb kunnen vaststellen. Hierbij is voorzichtigheid 

 natuurlik een eerste vereiste, daar men tegenover inlichtingen, 

 door de praktijk verstrekt, zeer krities moet zijn. 



Door combinatie van vele eigen waarnemingen, b.v. door in 

 een bepaalde kraam het plantboek te bestuderen en door na 

 te gaan of de percelen, waarop in verschillende jaren narcissen 

 hebben gestaan, al of niet ziek zijn, kan men enige zekerheid ver- 

 krijgen en zo is het me gelukt tot het jaar 1910 terug te gaan. 

 Voor zover dit enigszins mogelik M^as, heb ik van alle partijen, 

 waarin de ziekte voorkwam, zo nauwkeurig mogelik de oor- 

 sprong nagegaan. Nu is het wel merkwaardig, dat ik in alle 

 gevallen waarin enige zekerheid was te krijgen, de herkomst 

 der ziekte uit Engels import kon bewijzen; hetzij terstond hier- 

 door ontstaan, hetzij indirekt door een andere partij, die op 

 eenzelfde akker had gestaan. In de beide gevallen, waarin 

 me een ontstaan der ziekte uit het oudziek der hyacinthen 

 als zo goed als zeker was gemeld, heb ik kunnen bewijzen, 

 dat er een besmetting door zieke narcissen had plaats gehad. 



In elk geval staat dus wel vast, dat de ziekte in de verspreiding, 

 welke ze hier heeft gekregen, aan de invoer van ziek materiaal 

 uit Engeland is toe te schrijven. Hier was dan ook, zoals bij ons 

 bezoek daar is gebleken, de ziekte veel meer verspreid en heerste 

 ze in veel ergere mate dan in onze kuituur, maar ook hier was 

 ze bijna overal met de invoer van de nieuwere variëteiten opge- 

 treden. Ik ben nog bezig in deze richting te zoeken, daar nog 

 niet is opgelost, vanwaar de eerste aaltjes-zieke narcis is gekomen, 

 maar ook in Engeland kan de ziekte niet lang voor het jaar 1909 

 van betekenis zijn geweest. De uitwisseling van narcissen 

 tussen Engeland en Holland was zo belangrijk, dat we haar 

 vrij spoedig na het optreden in Engeland hier moeten hebben 

 gekregen. 



Nu wordt de ziekte toegeschreven aan Tylenchus devasta- 

 trix, die, zoals in 1917 nog eens door Ritzema Bos is beschreven, 

 in zeer veel gewassen optreedt en ook in de Bloembollenstreek 

 zeer sterk was verspreid. Moeten we dus aannemen, dat deze 

 Nomatode nu plotseling ook de narcis, welke tot dusverre on- 



