171 



Ik zelf •) vond haar in 1903 op andijvieplanten, mi] toegezonden 

 uit Bergen (N.-H.); maar ik meende toen, de bij die planten 

 optredende rotting te moeten toeschrijven niet aan de zwam, 

 maar aan den rechtstreekschen invloed van het vochtige weer. 

 Op salade vond ik Marssonia Panaüoniana nog nooit in Neder- 

 land; hoewel ik er thans niet meer aan twijfel of zij zal bij 

 nader onderzoek hier te lande in de groenteverbouwende streken 

 ook op dit gewas worden aangetroffen. 



De verschijnselen der ziekte zijn de volgende. Er vertoonen 

 zich, doorgaans allereerst op de buitenste bladeren, maar later 

 ook op de hooger geplaatste en ten slotte op de bladeren van 

 het hart, kleine, gele of bruine vlekjes, waar het bladweefsel 

 is afgestorven. Deze vlekjes vindt men zoowel op den boven- als 

 op den onderkant der bladeren, het meest op de hoofdnerf en 

 in de onmiddellijke nabijheid van deze, maar toch ook op de 

 bladschijf. 



Wat de hartbladeren betreft, daarop vindt men de vlekjes 

 meestal slechts aan den rand der bladeren, dus op dat gedeelte, 

 hetwelk vrij uitsteekt, niet door de andere hartbladeren bedekt 

 wordt. De bedoelde vlekjes zijn, voorzoover zij op de hoofd- 

 nerf of vlak daarnaast gelegen zijn, altijd langwerpig; terwijl 

 de vlekken op het overige gedeelte van het blad gewoonlijk 

 een meer cirkelronden vorm hebben en meestal ook kleiner 

 zijn dan die, welke men op de hoofdnerf aantreft. De breedte 

 der vlekken bedraagt 2—4 m.N\., hunne lengte 2—8 mM. 



Zeer dikwijls smelten dicht bij elkaar gelegen vlekjes tot 

 één enkele vlek inéén, en zoo worden soms, vooral langs de 

 hoofdnerf, geelbruine strepen gevormd van wel 1 cM. lengte 

 en meer. De kleur der vlekjes is lichtgeelbruin; volgens de 



') RiTZE.MA Bos, ,, Verslag over onderzoekingen, gedaan in — en over 

 inlichtingen, gegeven vanwege het phytopathologisch laboratorium Willie 

 Commelin Scholten in het jaar 1903", in „Tijdschrift over Plantenziekten", 

 X (1904), bl. 13. 



