174 



protozoën-kenner Prowazek gemeend te kunnen vaststellen, dat 

 de ziekte veroorzaakt werd door protozoën (eencellige lagere, dier- 

 lijke organismen), en wel door z.g. chlamydozoën(250). Ofschoon 

 door anderen (230) deze meening gesteund werd, is men in 

 den jongsten tijd ook daar weer van teruggekomen. Thans maken 

 vooral de Amerikanen Glaser en Chapman zeer nauwgezette 

 studie van de polyederziekte, speciaal bij den plakker (Liparis 

 = Porthetria dispar) ; ook zij hebben eerst gemeend een bakterie 

 als oorzaak te kunnen aangeven (216), doch hebben spoedig zelf 

 het onhoudbare daarvan ingezien. In hunne jongste publicaties 

 (217-221) spreken zij dan ook van een filtreerbaar virus, dat zij uit 

 zieke rupsen hebben verkregen, waardoor de ziekte wordt over- 

 gebracht. Inmiddels is de juiste oorzaak nog altijd niet gevonden, 

 hetgeen in de pathologie van menschen, dieren en planten geen 

 zeldzaamheid is ; in meerdere gevallen toch is de overdraagbaar- 

 heid van een ziekte, door een uit de zieken verkregen stof, 

 duidelijk gebleken, terwijl de eigenlijke veroorzaker van de 

 ziekte tot nog toe steeds aan de waarneming is ontsnapt. 



De polyederziekte is zeker een hoogst belangrijke ziekte, 

 die reeds herhaaldelijk aan insektenplagen een einde heeft ge- 

 maakt. Toch moet men haar invloed niet overschatten ; zij ver- 

 breidt zich niet zoo heel snel, en treedt dikwijls volkomen 

 plaatselijk op, als gevolg van bij de rupsen bestaande praedis- 

 positie. In dezen toestand geraken de rupsen gewoonlijk pas, 

 als zij verzwakt zijn door gebrek aan voedsel, hetgeen ontstaat, 

 als zij in zoo groot aantal voorkomen, dat kaalvraat volgt. Ook 

 ongeschikt, met name nat voedsel kan hen in een toestand 

 brengen, dat de ziekte gemakkelijk uitbreekt. De ziekte schijnt nl. 

 in sluimerenden vorm van generatie op generatie door de eieren 

 te kunnen worden overgebracht (214); echter zijn sommige 

 rupsen onvatbaar er voor. Infectie met voedsel is mogelijk; de 

 wind brengt de ziekte niet over, (iets wat bij schimmelziekten 

 door over waaien der sporen wel kan) maar wel kan zij van 



