175 



een plaats, waar zij heerscht, overgebracht worden naar een 

 plaats, waar dit niet het geval is, door roofinsekten en para- 

 sieten, die de nog levende zieke rupsen aantasten of zich met 

 de lijken voeden. 



Er is nog een insektenziekte bekend, die door een virus wordt 

 veroorzaakt, nl. een ziekte van larven van bijen, „sacbrood" 

 genaamd, die echter gebleken is niet identiek te zijn met de 

 polyederziekte. 



Spelen dus bij de polyederziekte Prowazek's chlamydozoën 

 waarschijnlijk geen rol, zoo is er toch een andere hoogst be- 

 langrijke ziekte, die wel aan protozoën geweten moet worden. 

 Dat is er weer een, die den mensch veel schade heeft gedaan, 

 nl. de pébrine der zijderupsen. Aan deze ziekte, waarvan de 

 oorzaak, de protozoe Nosema bombycis, reeds in 1856 werd 

 ontdekt, is de naam van den grooten Franschen weldoener der 

 menschheid Pasteur onafscheidelijk verbonden. ^Het is toch 

 aan zijn onderzoek en de vernuftige wijze, waarop hij zijn 

 ontdekkingen in praktijk bracht, te danken, dat men deze ziekte 

 thans voorkomen kan. Hoe verleidelijk het ook is om iets 

 meer hierover te vertellen, moet ik mij toch beperken en 

 hiervoor, evenals voor enkele andere door protozoën bij insekten 

 veroorzaakte ziekten naar de literatuur (zie opgave in nr. 12) 

 verwijzen. — 



Hiermede ben ik aan het eind gekomen van hetgeen ik wilde 

 mededeelen ; op volledigheid mag dit overzicht geen aanspraak 

 maken ; had ik volledig willen zijn, dan zou ik met den beschik- 

 baren tijd (en ruimte) in de verste verte niet zijn toegekomen. 

 Ik hoop er echter in geslaagd te zijn toehoorders (en lezers) een 

 inzicht te geven in hetgeen op het onderhavige gebied bereikt is, 

 maar tevens hoop ik hen duidelijk te hebben gemaakt, dat nog 

 slechts de eerste schreden op het pad van wetenschappelijke 

 bearbeiding van dit vraagstuk zijn gezet. In onze kennis over de 

 besmettelijke ziekten der insekten bestaan nog zeer veel leemten, 



