— 32 — 



de suikerprijzen zeer hoog waren, kwam het er minder op aan ; de 

 suikerplanters verdienden, zonder veel inspanning, schatten. Toen 

 de prijzen daalden, kwam spoedig reactie; de eigenaars der rietlanden 

 hadden met veel tegenspoed te kampen ; de meesten konden het 

 niet volhouden; fabrieken kwamen onder den hamer; er werd in 

 dien tijd heel wat verloren. Daarna begreep men, dat de gouden 

 eeuw uit was, dat men in gezonderen toestand kwam, dat bij overleg, 

 en waar wetenschap en practijk elkaar de hand reikten, ook in 

 Queensland de suikercultuur nog een zeer loonend bedrijf was. 



Toen werd ingezien, dat planten op kleine schaal voordeeliger is, 

 dan zulks in het groot kan zijn; dat de fabricatie echter beter en 

 winstgevender met groote kapitalen kan gedreven worden. Men 

 rekent gewoonlijk op een aanplant van 1000 acres, een kanaka (1) 

 op vijf bouw, terwijl op eene onderneming van 100 arces slechts 

 tien kanaka's gebruikt worden; ook houdt op laatstgenoemde on- 

 derneming de eigenaar zelf toezicht en dus valt de aanzienlijke post 

 daarvoor, op groote ondernemingen besteed, geheel weg. Het 

 resultaat is, dat de planter het riet goedkooper aan den fabrikant 

 kan leveren, dan voor hetgeen de laatste het krijgt, als hij het zelf 

 plant. Het systeem heeft nog meer voordeelen, zoodat men zich 

 slechts verwondert, waarom het niet reeds vroeger in toepassing 

 gebracht werd. 



Aan den anderen kant zijn de verbeteringen aan de nieuwe 

 machineriën en de wetenschappelijke leiding, waaronder de moderne 

 suikerfabrieken behooren te staan, slechts berekend voor groote 

 productie, zoodat van de oprichting van dergelijke fabrieken voor 

 kleine planters geen sprake kan zijn. Behelpt hij zich nog met 

 ouderwetsche inrichtingen, dan bewerkt hij zijn eigen ondergang; 

 hij krijgt inferieure suiker, die hem meer kost dan de superieure 

 kwaliteit door de groote en beter ingerichte fabrieken geproduceerd. 

 De planter en de fabrikant, die zelf hun riet plantten en verwerkten, 

 behooren tot het verleden, want de nieuwere fabrieken zijn er op 

 berekend, dat zelfs het product van een groeten aanplant niet vol- 

 doende zoude zijn voor de capaciteit der inrichtingen. 



De Millaquin raffinaderij, een van de grootste en best ingerichte 

 fabrieken in Queensland, werkt geheel met sap van het riet van de 

 planters in den omtrek, dat door onderaardsche leidingen naar de 

 fabriek gebracht wordt. Er schuilt hier nog eene fout, dat is, dat 



(1) Zuidzee eilanders, die in Queensland het werk in de tuinen verrichten. 



