— 147 — 



den bij zijii Herbarium gevoegden Index, zal hij er eerst in 

 1889 mede gereed zijn geweest. Die arbeid, grootendeels verricht 

 na ziju 70'^ jaai% """^s niet gering, want het Herbarium had een 

 enormen omvang. Volgens zijne eigen opgave zijn er 3605 genera 

 met 17738 species en 3897 variëteiten, dus 21635 verschillende 

 vormen in vertegenwoordigd. Die geheele verzameling heeft hij 

 na zijn laatsten terugkeer in Europa bijeengebracht; zij besfaat 

 voor een groot deel uit Europeesche planten, doch bevat ook 

 nog collecties uit andere landen, en is meerendeels door verkoop of 

 ruil in Hasskarl's handen gekomen. Eenige kreeg hij ten geschen- 

 ke, zooals bijv. eene collectie planten uit den tuin van Buireuzorg, 

 hem in 1867 door Teysmann toegezonden. Het Herbarim sluit 

 zich derhalve niet aan bij de voornaamste werken van Hasskarl, 

 die van de oudere perioden van zijne werkzaamheid, wel bij zijne 

 jongere werken. De hierin behandelde families, de Polyga- 

 laceae en Commehjnaceae zijn ook dcor de meeste soorten ver- 

 tegenwoordigd, terwijl vele door hem beschreven soorten uit 

 vroeger tijd er geheel en al in ontbreken. ^lerkwaardig is 

 het te zien, hoe Hasskarl ook in zijn Herbarium met de nieu- 

 were litteratuur steeds rekening hield. Zoo vinden wij bijv. 

 bij de Commelynaceae de geslachten niet opgevat zooals in zijn 

 eigen werk, doch even als bij Clarke in het in 1881 verschenen 

 3 deel van de Monographiae Phanerogamarum. Bij de Poly- 

 galaceae is Chamaebuxus eene sectie geworden , terwijl het 

 in zijn eigen werk, dat in het eerste deel van Miquel's An- 

 nales verscheen, den rang innam van een geslacht. Zoo bleef 

 hij voortdurend aan het schikken en aanteekeningen maken, 

 doch ten slotte deed de ouderaom toch zijn invloed gevoelen 

 op de onvermoeide werkkracht va't den grijsaard. Het laatst 

 zal hij zich misschien met zijn Herbarium hebben bezig ge- 

 houden, toen schrijver dezes hem in 'Mei 1890 eene plant ter 

 leen vroeg, aan welk verzoek Hasskarl terstond voldeed. Keeds 

 toen gaf hij te kennen, dat h j er prijs op zou stellen, dat zijn 

 verzameling eenmaal bij 's Rijks Herbarium werd opgenomen. 

 Twee jaren later, toen hij bemerkte, dat zijne oogen hem den 

 dienst begonnen te weigeren voor allen inspannenden arbeid en 



