— 600 — 



voedsel te vermeerderen en dat daardoor binnen het bereik te 

 brengen van velen, die thans gebrek lijden. In deze is werkelijk 

 reeds vooruitgang te bespeuren; gebruikte men vroeger in 

 sommige streken van Frankrijk voor volksvoeding kastanjes 

 en zwart brood, dit is bijna overal verdrongen door tarwebrood; 

 het vleeschgebruik was vroeger voor den landbouwer een onge- 

 kend genot, het is nu algemeen geworden en op vele plaatsen, 

 waar vroeger slechts water gedronken werd, is wijn algemeen 

 in gebruik. 



De vooruitgang door den landbouw veroorzaakt is zeker 

 reeds groot, de vraag of zij nog verder kan gaan, of de moge- 

 lijkheid bestaat dezen voornamen tak van ons volksbestaan nog 

 verder vooruit te brengen, ten einde oogsten te verkrijgen zoo 

 groot, dat de landbouw bloeit en dat al de producten, die voor 

 het leven noodig zijn, zoo billijk worden dat iedereen, die er 

 nu nog onvoldoende van geniet, er ook van kan profiteeren, 

 deze vraag wensch ik hier nader te bespreken. 



I. 



Opdat een veld het maximum product kan voortbrengen is 

 het noodig, dat iedere plant, die er op staat, op ieder oogenblik 

 van haar leven al de voedingsbestanddeelen, die zij noodig 

 heeft, in voldoende mate kan verkrijgen. Indien er al gronden 

 bestaan, waarin deze stoffen in voldoende mate en in oplos- 

 baren toestand voorhanden zijn, gronden die overvloedige 

 oogsten kunnen produceeren zonder dat er iets bijgevoegd 

 behoeft te worden, zijn dit toch groote uitzonderingen. In de 

 meeste gevallen zal een land, waar voortdurend geoogst wordt 

 zonder in den vorm van mest iets aan dat land terug te geven, 

 eindigen met de vruchtbaarheid te verliezen, de oogsten worden 

 kleiner, het land is niet meer in staat de er op wonende 

 bevolking te voeden, en deze moet naar elders verhuizen. De 

 landelijke bevolking heeft daarom reeds sinds onheugelijke 

 tijden getracht die gewenschte vruchtbaarheid van den grond 

 door bemesting te behouden. Reeds in de grijze oudheid wisten 



