— 756 — 



doe ik 't noode ; want een wereld van poësie ligt nog voor ons. 

 Wie Mannliardt's straks genoemd werk bestudeert, bemerkt, en 

 met steeds klimmende bewondering, hoe breed zich die Meimaand- 

 mythe heeft uitgebreid. En de grondgedachte is altijd en overal 

 dezelfde : de eerbiedige, dankbare erkenning van den zegen der 

 wereld geschonken, door den triomf van liefde en licht, op haat 

 en duisternis. 



Tegenover al de leerstukken en verordeningen van pre- 

 laten en kerkvergaderingen, behoudt deze eeredienst der 

 natuur zijn oppermacht, is hij de vertolking van 's menschen 

 diepst voelen en waarachtig ervaren. Laten er nog zoovele 

 veranderingen, ja omwentelingen, plaats hebben, deze eeredienst 

 blijft, al neemt hij telkens eene andere gestalte aan, behoudt zijn 

 macht over 't gemoedsleven der menschheid. 



Ik heb slechts een paar vluchtige opmerkingen kunnen maken; 

 eene eenvoudige voordracht kan geen afgerond, wetenschappelijk 

 geheel zijn. Ik heb slechts feiten genoemd u allen mogelijk 

 bekend. Alleen heb ik getracht den band te vinden, die al deze 

 voorstellingen samenbindt ; u te doen gevoelen, dat wij hier ook 

 natuurlijke ontwikkeling waarnemen. Ik hoop u versterkt te 

 hebben in de overtuiging, of die te hebben gewekt, dat grondige 

 kennis van het bovennatuurlijke in de plantenwereld, het kennen 

 en begrijpen der plantenmysteriën, een belangrijk onderdeel is 

 der religions- en culturgeschichte. Hiervan ben ik vast over- 

 tuigd, dat eene ernstige studie van dit onderwerp, meer nog dan 

 archaeologie, ons brengen zal tot het kennen van het urtype der 

 beschaving. Lang voordat de fêtis werd geboren, ontmoette de 

 mensch in zijn urwoud dat geheimzinnig wezen, naar 't welk 

 zijn ziel dorst, zich uitstrekt, dat hij wil kennen, en toch niet 

 naderen kan. Hij ontmoette daar het eerst wat hem over- 

 weldigde, wat hem de knie deed buigen in heilig ontzetten. 



Aan de moederborst der natuur sluimerde eens de mensch 

 en vernam daar iets van 't mysterie dat zijn hooger Ik, als van 

 nature, vermoedde 5 daar kwam het Onuitsprekelijke hem nader. 

 Verbeeldingskracht en kunstzin deden hem dat onuitsprekelijke 

 vertolken, vertolken in duizend talen, op duizenderlei wijzen. 



