104 



resultaten volkomen bevestio^d; de daaruit g^elrokken conclusie 

 laat ik voorloopig rusten: zelfs al zaait men hier uitsluitend 

 kwaadpittige erwten, men krijgt in zijn oogst geen enkele 

 , kwade pit". Dit resultaat, hoe verblijdend ook voor den 

 practicus, is voor het onderzoek minder gunstig: men heeft 

 het niet in zijn macht zieke planten te kweeken en kan dus 

 het verschijnsel niet in zijn oorsprong en ontwikkeling 

 gadeslaan. Te meer bemoeilijkt dit het onderzoek, doordat 

 er — voorzoover wij weten — aan de planten noch aan de 

 zaden iets abnormaals te bespeuren is. Eerst wanneer toe- 

 vallig „het kwaad" in de rijpe erwten ontdekt wordt — in 

 de herfst of den winter, krijgt men de zieke erwten in 

 gedroogde toestand in handen. Men heeft dan alleen het 

 eindresultaat van het proces, maar van de ontwikkeling weet 

 men niets, evenmin van allerlei factoren, die erop van 

 invloed kunnen zijn. Om slechts één belangrijk ding te 

 noemen : Alle pogingen, die ik deed om een organisme — 

 hetzij een zwam of een bacterie — uit het zieke weefsel te 

 isoleeren zijn tot zijn nog toe mislukt. Nu kan dit daaraan 

 liggen, dat er in het geheel geen organisme bij in 't spel 

 ^s, of ook, dat de juiste methode nog niet werd aangewend ; 

 doch het is ook zeer goed denkbaar, dat wanneer men voor 

 het onderzoek, in plaats van gedroogde erwten, versche tot 

 zijn beschikking had, men er in zou slagen er een organisme 

 uit te isoleeren. Het is volstrekt niet uitgesloten, dat bij 

 het drogen der erwten het substraat ongeschikt wordt voor 

 dit (veronderstelde) organisme en dat dit afsterft. Op deze 

 wijze zou dus — al gaat de ziekte niet met de aangetaste 

 zaden over — het toch zeer goed een parasitair verschijnsel 

 kunnen zijn. 



Het is vooral j uist daarom, dat ikdeaandachtderpractici 

 er op wilde vestigen : het is duidelijk, dat we alleen met de bestu- 

 deering van de droge zieke zaden niet verder komen, en daar 

 het niet gelukt zelf zieke planten te kweeken, schiet er niets 

 anders over, dan de ziekte in de praktijk, op het veld op te 



