105 



sporen. Zonder de hulp der landbouwers gaat dit echter niet. 



Ik wil dan nu in de eerste plaats een nauwkeuriger 

 b e s c h r ij V iTi g van het ziekte beeld geven: 



In den regel is bij de typische kwade harten uitwendig 

 aan de erwt niets abnormaals te zien (geen wankleurige 

 vlekken of iets van dien aard). Het kwaad komt eerst voor 

 den dag, als men de erwt doorbreekt, vooral als men de 

 zaadlobben van elkaar scheidt,. Het best geschiedt dit, nadat 

 men de erwten eenige dagen in water laat opzwellen^ 

 De boven- (binnen-) zijden van de zaadlobben zijn niet 

 volkomen glad en groen, zooals bij de gezonde erwt, doch 

 zii vertoonen, ongeveer in het midden, een kleine wan- 

 kleurige uitholling. Bij zeer geringe aantasting (PI. III fig. 1.) 

 ziet men een nauwelijks waarneembaar grijs- of bruinachtig 

 ingezonken plekje; in hevige gevallen (PI. III fig. 3, 4 en 5) 

 een groote grijs-bruinachtige tot zwarte pit, in den regel 

 ongeveer rond; vaak ziet men dan in 't midden een wit 

 vlekje. Overigens zijn er eigenlijk geen twee erwten te 

 vinden, waarbij de aantasting volkomen hetzelfde beeld 

 oplevert. Zoo kan men vaak (doch lang niet altijd) in het 

 wankleurige deel een aantal donkerbruine vlekjes waar- 

 nemen (fig. 5 en 6), alsof ,, het kwaad" zich van uit meerdere 

 centra had uitgebreid. Soms vreet het diep in de zaadlob 

 in, tot dicht onder de oppervlakte en in dat geval kan het 

 zelfs bruinachtig door de zaadhuid heen schijnen. Dit is 

 echter uitzondering, en nooit nam ik waar, dat de zaadhuid 

 zelf was aangetast. Waar men op de zaadhuid wankleurige 

 vlekken waarneemt, is dit aan andere oorzaken te wijten 

 izie verder). Regel is bij de echte kwade pitten, dat men 

 uitwendig niets waarneemt en het is dan ook volkomen 

 duidelijk, dat de aantasting van het centrum uit zich naar 

 de peripherie uitbreidt en niet omgekeerd. De aantasting 

 is steeds vrijwel symmetrisch t.o. van het aanrakingsvlak 

 der zaadlobben, m.a.w. in beide zaadlobben vertoont de aan- 

 tasting hetzelfde beeld. 



