111 



water-agar, erwten-aftreksel-agar), doch nooit was, wanneer 

 er nauwkeurig gewerkt was, op den voedingsbodem groei 

 waar te nemen, noch troebeling in het vleeschwater. Negatieve 

 resultaten beteekenen hier weinig, zooals ik in het vooraf- 

 gaande reeds gezegd heb. Met versch materiaal in plaats 

 van met droge erwten dient dit onderzoek herhaald te 

 worden en ook dan nog is het mogelijk, dat zoowel het 

 waarnemen met behulp van het microscoop, als de rein- 

 cultuur van het veronderstelde organisme met buitengewone 

 moeilijkheden gepaard gaat. 



Aan den anderen kant zijn er ook feiten, die 

 op b o d e m i n V 1 o e d e n w ij z e n. On der de landbouwers 

 b.v. hoort men vaak de meening, dat op bepaalde perceelen 

 de kwaad pittigheid in hevige mate optreedt. 



Zoo meldt een correspondent, eveneens uit Zeeland, dat, 

 toen bij hem op een eerst kortelings betrokken boerderij 

 op een stuk land het verschijnsel uiterst hevig optrad, een 

 arbeider mededeelde, dat men dit reeds vroeger op het- 

 zelfde veld had waargenomen. Het is echter moeilijk hier- 

 omtrent positieve gegevens te verkrijgen, vooral ook, omdat 

 men op vele plaatsen eerst na verscheidene jaren op een 

 veld weer met erwten terug komt. 



Toch is er iets in de verspreiding van de ziekte (voor 

 zoover die thans bekend is) wat de aandacht verdient: 

 Tot nu toe is zij alleen waargenomen in sommige streken 

 van Zeeland en Noord-Holland (b.v. Wijk-en-Groet polder). 

 Het schijnen dus uitsluitend zeepolders te zijn, waar zij 

 optreedt; hierin is misschien een aanwijzing te zien, dat 

 de bodemgesteldheid er een belangrijke rol bij speelt. 



Men is geneigd hierin de eerste plaats aan den schadelijken 

 invloed van een abnormaal hoog chloorgehalte te denken. 



Op een van de plaatsen, waar een nauwkeurig onder- 

 zoek werd ingesteld bleek, dat de perceelen waar de kwaad- 

 pittigheid sterk optreedt, vlak achter de zeedijk gelegen 

 waren ; volgens den betrokken landbouwer dringt bij hoogen 



