24 



de jonge teere worteltakjes aantast, ook als deze volkomen 

 intact zijn. Ook een geheel normaal wortelstelsel biedt 

 echter steeds gelegenheid aan parasieten om binnen te 

 dringen; de zijtakken van een wortel worden nl. niet opper- 

 vlakkig aangelegd, maar in een dieper gelegen cellaag, de 

 z.g. pericykel, en banen zich een weg door parenchym en 

 opperhuid naar buiten. Zoo heeft dan ook een normale 

 wortel vele „zwakke plekken" en ik vermoed, dat het ook 

 deze zijn, die aan Verticillium alboatrum doortocht ver- 

 leenen. 



Is de zwam eenmaal in de houtvaten doorgedrongen, dan 

 groeit ze daarin omhoog, de celdraden verloopen in hoofd- 

 zaak volgens de lengterichting der vaten. Dit doorgroeien 

 zal ongetwijfeld in 't eene geval langzamer, in 't andere 

 sneller plaats grijpen; waarvan dit afhangt is vooralsnog 

 moeilijk te zeggen. Onder de uitwendige factoren, die van 

 invloed zijn is vooral de vochtigheidstoestand van den bodem 

 van beteekenis : men heeft reeds herhaaldelijk kunnen op- 

 merken, dat droogte deze ziekten zeer in de hand werken. 

 Het hevig optreden ervan in 1918 is dan ook zeker wel voor 

 een groot deel aan den drogen voorzomer te wijten. Ook 

 inwendige factoren, in de geaardheid van de plant zelf 

 gelegen, zijn zeker van invloed; dit blijkt b.v. reeds uit het 

 feit, dat de eene aardappelvariëteit veel vatbaarder en ge- 

 voeliger is voor verticilliose dan de andere. Het is echter 

 moeilijk hiervoor een verklaring te vinden, vooral bij een 

 ziekte als deze, waar de zwam zich gedurende het geheele 

 eerste stadium bijna uitsluitend in de houtvaten, dus in 

 „doode elementen" ophoudt. Het meest waarschijnlijk lijkt 

 mij wei; dat ook hier de meer of mindere vatbaarheid 

 bepaald wordt door de physiologische eigenschappen der 

 cellen, in de eerste plaats van de levende protoplasten der 

 fijnste wortel vertakkingen. 



In de vaten doorgroeiend doorwoekert de zwam de ge- 

 heele plant, dringt in zijtakken en door de bladstelen in de 



