30 



moeten wij er echter bij bedenken, dat in zeer vele 

 gevallen het geheele ziekteproces verloopt 

 zonder echte v e r vv e 1 k i n g s v e r s c h ij n s e 1 e n. 



Als tweede factor, die zich zou kunnen doen gelden, 

 dienen we dan te beschouwen de mechanische verstopping 

 der hoofdbanen van den transpiratiestroom. Na al het vooraf- 

 gaande is het overbodig hier lang bij stil te staan; ik heb 

 er reeds op gewezen, dat de resultaten van het microsco- 

 pisch onderzoek zelden of nooit op een d.g. verstopping 

 wijzen. Ook de volgende waarnemingen, (vermeld in mijn 

 „Verticilliose van den komkommer", 1918) pleiten er tegen: 



Ten einde mij een juiste voorstelling te vormen van de 

 verspreiding van het mycelium in een zieke komkommer- 

 plant ging ik aldus te werk: Hier en daar werd een blad 

 met den bladsteel van de plant genomen, de laatste werd, 

 na zorgvuldige reiniging, in een buis met agar gebracht 

 en de toestand van het blad genoteerd (de bladschijf werd 

 gedroogd). Op deze wijze bleek steeds, dat de zwam reeds 

 in het blad was doorgedrongen, wanneer dit ook maar iets 

 verdachts vertoonde — nog lang geen „verwelking" of af- 

 sterven — doch b.v. slechts een nauwelijks zichtbaar ver- 

 bleeken van de groene kleur. 



Het is duidelijk, dat deze waarnemingen geheel in strijd 

 zijn met de verstoppingstheorie: steeds blijkt zelfs de blad- 

 steel reeds doorgroeid te zijn met mycelium en nog vertoont 

 het blad geen verstopping, geen zichtbaar verlies van tur- 

 gescentie, ofschoon toch reeds het geheele vaatstelsel door- 

 woekerd is; e er s t als de zwam in het blad zelf 

 binnendringt, beginnen de ziekte symptomen 

 zich te vertoonen: eerst verkleuren, verbleeken van 

 het groen, daarna vergelen, dan verslapping. Het staat m.i. 

 dan ook vast, dat de bladeren alleen ,, verwelken", omdat 

 ze afsterven en niet omgekeerd. 



Mijn waarnemingen zijn hier ook volkomen in overeen- 

 stemming met die van Klebahn bij de dahliaplant: „an 



