97 



tozoën; als dit inderdaad juist is, dan zijn naar alle waar- 

 schijnlijkheid eerst enkele exemplaren in de cellen binnen- 

 gedrongen en hebben zich daar zoo sterk vermeerderd, dat 

 zij ten slotte de cel geheel vulden, waarbij het plasma van 

 de cel voor hunne vorming is gebruikt. Dit alles berust nog 

 maar op veronderstellingen, die ik meer uitvoerig heb uit- 

 eengezet in „Mededeelingen van de Landbouwhoogeschool", 

 deer 15, blz. 75. waar ook een viertal mikrofotografiën van 

 X-organismen zijn opgenomen. Ik wil gaarne belangstellen- 

 den "een overdruk van dit artikel ter inzage toezenden, 

 waarom ik hier niet verder op deze zaak zal ingaan. 



Zeer waarschijnlijk worden de plantjes van den bodem 

 uit aangetast; hierop wijst het pleksgewijze voorkomen van 

 de ziekte, en het feit. dat de ziekte in de kas te Warfum 

 vroeger niet optrad, maar in de laatste jaren meer en meer 

 verergerde. Ik ben benieuwd, hoe het er dit jaar mede is 

 cregaan. Dat de gevonden X-organismen er de oorzaak van 

 zijn, valt uit het enkele feit van hunne geregelde aanwe- 

 zigheid in de zieke deelen der wortels, gepaard met afwe- 

 zigheid in de gezonde aangrenzende deelen, nog niet te 

 co^ncludeeren. Evenmin kan men dit afleiden uit het feit, 

 dat andere organismen, zwammen en bakteriën, op zeer 

 enkele uitzonderingen na, altijd onbraken. De mogelijkheid 

 bestaat immers, dat slechte bodemtoestanden er de eigen- 

 lijke oorzaak van zijn. Om te trachten dit uit te maken, 

 heb ik verleden jaar met grond uit de kas te Warfum, 

 door den eigenaar welwillend toegezonden, allerlei potproe- 

 ven genomen, tevens om na te gaan, of wellicht de ziekte 

 met het zaad was medegegaan, wat ik echter voor hoogst 

 onwaarschijnlijk hield. Deze proeven, die in het boven 

 aangehaale artikel eveneens uitvoerig worden beschreven, 

 gaven echter tot mijn spijt niet het minste resultaat, daar 

 de ziekte in geen der potten optrad. 



Ook pogingen om de organismen buiten de plant op ver- 

 schillende' voedingsbodems te kweeken, zijn mislukt. Ik kan 



