— 20 - 



juist was en dat BernomlU klaarblijkelijk uit don werkelijk 

 vrij normalen bouw van het ovarium eene conclusie had ge- 

 trokken, die niet in overeenstemming was met de werkelijkheid 

 en daarbij waarschijnlijk ook wel wat te veel had vertrouwd 

 op berichten van slechte waarnemers. 



Toen reeds heb ik in den Buitenzorgschen plantentuin 

 een groot aantal van deze bloemen nauwkeurig gemerkt en 

 aandachtig in hare verdere ontwikkeling gadegeslagen. 



Geen van allen heeft vrucht voortgebracht. Sedert heb ik 

 herhaaldelijk mijn aandacht daarop gevestigd gehouden en 

 mijne vroegere waarnemingen omtrent de volkomen steriliteit 

 dezer bloemen steeds bevestigd gevonden. 



Wat mij destijds evenwel niet bekend was, is mij thans, nu 

 ik sedert een paar jaren koffieinspecties over Java heb gehou- 

 den en de cultuur heb gadegeslagen onder de meest verschil- 

 lende klimatologische verhoudingen, duidelijk geworden n.1. 

 dat deze „sterretjes" moeten worden beschouwd als bloemen, 

 die op een zekeren trap van ontwikkeling zijn blijven staan 

 en niet tot volledigen wasdom zijn gekomen, terwijl het mij 

 waarschijnlijk is geworden, dat de onvolkomen ontwikkeling 

 wordt veroorzaakt door overmaat van vocht of gebrek 

 aan licht. 



Aangezien geene speciale proeven hieromtrent door mij geno- 

 men werden, geen juist te voorschijn tredende bloem- 

 knoppen ter verdere ontwikkeling in een met waterdamp 

 verzadigde lucht werden gebracht, noch in diffuus daglicht, kan 

 ik niet zeggen, welke dezer factoren de meest werkzame is; 

 overmaat van vocht, waardoor de bloemen openspringen lang 

 vóórdat zij tot normalen wasdom zijn gekomen of gebrek 

 aan licht voor de behoorlijke ontwikkeling; of misschien 

 beide te zamen. 



Mijne conclusie steunt op waarneming en wordt, zooals zoo 

 aanstonds blijken zal, door alle feiten bevestigd. 



Het duidelijkste trad dit aan 't licht in de koffietuinen op 

 de helling van den Slamat in de afdeeling Poerholhujgo der 

 Residentie Banjoemas, welke afdeeling zich door een buiten- 



