— 192 — 



bare tegenstrijdigheid te vinden: Clostridium leeft n.1. nooit 

 all één in den bodem, maar in kolonies, in welke zij steeds verge- 

 zeld is van andere soorten, nu eens van deze, dan weder van andere. 

 In die kolonies echter komen die verschillende soorten bacteriën 

 niet gemengd voor, integendeel, zij zijn daar steeds zóó gerang- 

 schikt dat de Clostridium alleen de kern vormt, terwijl deze kern 

 o mgeven is door een omhullende laag welke uitsluitend uit de an- 

 dere bacteriën bestaat. Hierin lag nu de oplossing van het raadsel 5 

 want, daar de bacteriën, die de buitenste laag vormen, veel 

 zuurstof noodig hebben, verbruiken deze de zuurstof van de 

 lucht, die in de kolonies binnendringt, en doen zij dat zóó vol- 

 ledig, dat de lucht, als zij in aanraking komt met de kern van 

 Clostridium-, geheel bevrijd is geworden van haar zuurstof en 

 dus nog slechts stikstof bevat. 



Inderdaad bevindt de Clostridium zich dus op deze wijze, niette- 

 genstaande zij in den luchthoudenden bodem voorkomt, toch in 

 een atmospheer van zuivere stikstof, hetgeen haar een dubbel 

 voordeel verschaft: eerstens leeft zij buiten aanraking met 

 zuurstof, en ten tweede heeft zij steeds voldoende stikstof, 

 ter harer beschikking. 



Prof. Winogradsky formuleert nu zijne conclusie omtrent 

 het leven der anaërobien in de vrije natuur aldus: 



Een anaërobie-bacterie kan in de natuur, dus in aanraking 

 met de vrije zuurstof der lucht, leven en voortgaan zich te 

 ontwikkelen, mits zij omringd is door een laag van andere 

 bacteriën, die de toetredende lucht van haar zuurstof berooven, 

 alvorens deze tot de anaërobie doordringt. 



Deze verhoi7ding tusschen de CloHridium Pasteurianum en 

 de andere bacteriën maakt dit geval dus tot een voorbeeld 

 van symbiose, het eerste, dat tusschen bacteriën onderling bekend 

 is. Beide samenstellende deelen hebben hun voordeel bij die 

 samenleving: de Clostridium wordt door de andere bacteriën 

 beschermd tegen de aanraking met vrije zuurstof welke voor 

 haar leven nadeclig zou zijn, terwijl de andere bacteriën 

 van de Clostridium een deel der stikstof-verbindingen ont- 

 vangen, welke deze uit de vrije stikstof der lucht bereidt. 



