— 198 — 



ook in aanmerking moet nemen, dat de ondervinding op het eene 

 terrein opgedaan, daarom volstrekt niet ook voor andere ter- 

 reinen en grondsoorten moet gelden. 



Nu echter het patjoHen steeds noodzakelijkerwijze met de 

 vernietiging van een zoo groot aantal der oppervlakkig levende 

 haarwortels samen gaat, verdient het ernstige overweging 

 na te gaan of het misschien mogelijk is door toepassing 

 van een veranderde werkwijze de voordeelen, die het patjollen 

 oplevert, te combineeren met een geringere beschadiging der 

 oppervlakkige wortels. 



Een koffieplanter uit Midden-Java deelde mij mede dat hij 

 voor het losser maken van den ondergrond gebruik maakte 

 van mestvorken in plaats van patjols, juist met het doel de 

 wortels welke in den bovengrond leven, zoo weinig mogelijk 

 te beschadigen. Op verschillende plaatsen rondom eiken koffieboom 

 werd de mestvork zoo diep mogelijk, rechtstandig in den bodem 

 geslagen en vervolgens de grond een weinig opgewipt ; deze wer- 

 kwijze zou dan aan de diepere wortels voldoende lucht 

 verschaffen. 



Het komt mij voor, dat deze methode inderdaad meer aanbeve- 

 ling verdient dan het patjollen, ten minste, wanneer men er de- 

 zelfde of ten minste bijna dezelfde mate van losraaking van den 

 ondergrond mede bereikt, Ook hier kan echter geen algemeen 

 geldende regel gegeven worden, daar de physische gesteldheid 

 van den bodem in eerste plaats de meerdere of mindere uit- 

 voerbaarheid van deze bewerking, zoowel als de uitkomsten 

 daarvan bepaalt. 



Met het oog op de wijze waarop de inlander gewoon is te 

 werken, zou het echter misschien aanbeveling verdienen niet de 

 eigenlijke mestvork te gebruiken, maar deze te vervangen door de 

 alang- alangvork of patjol tjagak^ daar bij deze de tanden 

 zoodanig omgebogen zijn dat zij loodrecht op de richting van 

 de steel staan. Deze vork behoeft dan dus niet in den grond 

 gestoken te worden, maar kan er ingeslagen worden evenals 

 dit met den patjol geschiedt. 



Intusschen zal bij elke diepere grondbewerking in reeds aan- 



