— 466 — 



ten en verscheidenheden moot de moeite loonen ; gewone, dik- 

 wijls halfrijp geoogste, vruchten worden door den inlander hier 

 op West-Java in voldoende hoeveelheid aan de markt gebracht. 



Er komen bij de vruchtcnteelt zooveel, dikwijls moeilijk te 

 verklaren, omstandigheden voor waarvan de planter kennis 

 moet hebben en waaruit hij zijn voordeel moet trekken. 



Zoo zijn er plaatselijke omstandigheden, die sterk influen- 

 ceeren op den smaak en den geur van sommige vruchten. Wie 

 weet niet, dat de pompelmoes hier te lande nergens zoo smakelijk 

 is als te Batavia, al neemt men tjangkokans (marcottes) 

 van boomen, die te Batavia heerlijke vruchten opleveren, 

 zoodat men zeker is de echte variëteit te bezitten, dan 

 zullen de vruchten van die exemplaren hier te Buitenzorg 

 geplant, een min of meer bitteren smaak krijgen en lang niet 

 zoo saprijk zijn. Er is dientengevolge een uitgebreide handel 

 in Bataviasche pompelmoes; de vruchten blijven als zij in 

 niet te rijpen toestand verzonden wordeo, zeer lang goed 

 zoodat ik in Holland wel Bataviasche pompelmoes gegeten 

 heb. Nu bestaan er waarschijnlijk bezwaren, die een uitvoer 

 in het groot naar Europa in den weg staan, daar bij de gebrek- 

 kige zorg, die bij het vervoer naar Europa aan versche 

 vruchten besteed wordt, verreweg het grootste deel ervan 

 bedorven aankomt. In de toekomst, bij nog sneller vervoer, 

 betere verpakking en verzorging onderweg is de mogelijkheid 

 niet uitgesloten, de pompelmoes in goeden toestand over te 

 brengen. In overleg met de besturen der groote stoomvaart- 

 maatschappijen zouden proeven genomen kunnen worden, die 

 waarschijnlijk geen onbevredigende resultaten zouden opleveren. 

 Evengoed als Australië sommige fijne vruchten, goed verpakt 

 en aan boord in koelkamers geplaatst, naar Engeland zendt 

 zouden wij het ook kunnen doen. 



In ieder geval is hier de handel in pompelmoezen nog voor 

 aanzienlijke uitbreiding vatbaar, zij kunnen gemakkelijk naar 

 alle havenplaatsen in den Archipel verzonden worden. Verder 

 is het niet onmogelijk de kwaliteit door zorgvuldige cultuur te 

 verbeteren ; er bestaat nog gelegenheid genoeg voor uitbreiding. 



