— 653 — 



zijn op geringen afstand (ongeveer 20 cM.) onder de opper- 

 vlakte en dat zij van daar af naar beneden toe gestadig 

 maar in steeds snellere mate afnemen, zoodat zij bv. op een 

 diepte van 1,25 M. ongeveer twintig maal schaarscher zijn dan 

 op Vö ^'5 terwijl zij op ruim l'/^ M reeds zoo goed 

 als ontbreken. De oppervlakkige lagen van den bodem bleken 

 dus ook iets armer te zijn aan bacteriën, dan de iets dieper 

 liggende deelen. 



Bij de hier aangevoerde getallen moet echter wel in aan- 

 merking genomen worden dat deze betrekking hebben op alle 

 bacteriën die in den bodem voorkomen. Zij geven ons dus 

 geen directe aanwijzingen omtrent het voorkomen der nitri- 

 ficeerende bacteriën alléén, omdat er naast deze zeker nog 

 tallooze andere, en zeer verschillende, soorten van mikro- 

 organismen voorkomen. Maar omdat deze, zoowel als de 

 nitrificeerende bateriën, wezens zijn die voor hun leven 

 een voortdurenden toevoer van zuurstof noodig hebben en de 

 afneming van hun aantal bij toenemende diepte grootendeels 

 samenhangt met de mindere toevoer van zuurstof in de diepere 

 lagen van den bodem, zoo mag men als zeker aannemen dat 

 het aantal nitrificeerende bacteriën in de verschillende lagen 

 geheel gelijksoortige veranderingen ondergaat als uit de boven 

 opgegeven getallen bleek. Alleen is het natuurlijk mogelijk, 

 en misschien zelfs waarschijnlijk, dat bij de hier besproken 

 organismen de afneming in aantal naar beneden toe nog sneller 

 plaats heeft dan die getallen aangeven, zoodat dan reeds op veel 

 geringer diepte de werking der nitrificeerende bacteriën prac- 

 tisch zou blijken op te houden. Onderzoekingen speciaal op dit 

 punt gericht ontbreken echter thans nog zoo goed als geheel. 



Wij hebben er boven reeds op gewezen dat de snelheid der nitri- 

 ficatie niet uitsluitend bepaald wordt door het aantal bacteriën 

 dat aan die omzettingen deelneemt. Want juist omdat deze 

 processen plaats hebben door de inwerking van levende wezens 

 is het voor een snel verloop noodig dat die organismen zich bij 

 voortduring in de meest gunstige levensomstandigheden be- 

 vinden. En zoo staat dus ook de nitrificatie indirect onder den 



Teysm. VII. 46 



