Daarbij komt nog de export van pisangs naar Europa, waarvoor 
echter uit de laatste jaren geen cijfers ter beschikking staan. 
Doch in 1912 werden alleen naar Hamburg bijna 2 millioen 
bossen uit West-Indië verscheept, een handel, die echter zeer 
met de concurrentie van de Canarische Eilanden te kampen 
had. Ten gevolge van de Panamaziekte kunnen thans in West- 
Indië en in Centraal-Amerika tienduizenden acres voorloopig 
niet meer voor de pisangcultuur worden gebruikt en moeten er 
telkens weer op kostbare wijze nieuwe velden worden aangelegd, 
De verschijnselen der Panamaziekte zijn tamelijk opvallend. 
De planten beginnen kwijnend te groeien, de stammen splijten 
overlangs en de bladeren worden geel of bruin en verwelken; 
dikwijls blijft de plant leven, maar brengt slechts minderwaardige 
vruchten voort, maar gewoonlijk gaat ze dood. Gewoonlijk 
ontstaan rondom nog een paar generaties van telkens zwakker 
wordende dochterplanten, maar langzamerhand wordt de geheele 
aanplant geruineerd. 
Snijdt men de planten overlangs door, dan vindt men talrijke 
vaatbundels verkleurd, waarbij alle mogelijke nuancen tusschen 
geel en donkerrood kunnen worden gevonden. De oorzaak van 
deze ziekte is waarschijnlijk een schimmel, die uit den grond 
in den wortelstok dringt, van daar door de vaatbundels in den 
stam groeit en door zijne toxische uitwerkingen de plant vernielt. 
Hoewel de Panamaziekte in haar typischen vorm zeer karak- 
teristiek is, valt het toch moeilijk, haar van soortgelijke ziekten, 
die echter een veel geringere uitwerking hebben, te onder- 
scheiden ; zoo heeft men uit Bengalen, uit de Philippijnen, uit 
Queensland en uit New South Wales ziekten beschreven, die wel 
is waar in haar uiterlijk sterk op de Panamaziekte lijken, maar 
die de plant minder sterk aantasten. In hoever deze verschillende 
ziekten ook met het oog op haar oorzaak met elkander over- 
eenkomen, is nog niet naderzocht 
Bij deze drie pisangziekten kunnen wij thans uit Nederlandsch- 
Indië nog twee andere bacterieele ziekten voegen, één economisch 
minder belangrijke, de zoogen. „Javaansche vaatbundelziekte”, en 
dan de teisterend optredende „bloedziekte” der pisangs op Celebes. 
De Javaansche vaatbundelziekte schijnt over geheel Indië 
verspreid te wezen, Het is zeker aan den lezer reeds opgevallen, 
