U een 
een teeken, dat de ziekte er toch nog steeds is. Op deze wijze 
is geheel Zuid-Celebes door en. door besmet, 
In bepaalde jaren breekt nu de ziekte werkelijk in bepaalde 
streken acuut uit en veroorzaakt de bekende verkleuring van de 
bladerenkroon en het afsterven van de geheele plant. De om- 
standigheid, dat deze acute ‘vorm in zekere streken bijna epi- 
demisch in hetzelfde tijdperk optreedt, doet aan klimatologische 
invloeden denken; de meterologische waarnemingen op Celebes 
zijn helaas nog te onvolledig om zulk een veronderstelling te 
staven; men kan zich echter goed voorstellen, dat abnormaal 
ongunstige klimatologische invloeden, hetzij te groote vochtigheid 
of ongewone droogte, den evenwichtstoestand, waarin de latent 
zieke pisangs verkeeren, kan verstoren, waarop de ziekte de 
overhand krijgt en haar vernielingswerk voltooit. 
Er is ook een waarneming uit de praktijk, die deze veronder- 
stelling steunt. Plant men nl. bibit van aangetaste stoelen in 
goede gronden, dan kunnen er, hoewel de bibit de pathogene 
al in zich draagt, in de eerste generaties gezonde planten ont- 
staan, die normale vruchten opleveren. Plant men daarentegen 
deze zelfde bibit op alang-alang- of op moerassige gronden, 
dan worden de planten al in de eerste generatie ziek. De aan- 
getaste planten verkeeren dus wel degelijk in een labielen 
evenwichtstoestand, die door een achteruitgang der groeivoor- 
waarden kan worden verstoord, En als een soortgelijke ver- 
storing van het evenwicht, veroorzaakt door klimatologische 
invloeden, zou ik het epidemieachtige opflikkeren der recidieven 
willen opvatten. 
Men heeft uit dit herhaalde opflikkeren van de bloedziekte 
in bepaalde streken, bv, 1915 en 1918 op Saleier, 1916 in Bone, 
1918 in Mandar, 1920 in Palopo, 1921 in Kolaka, willen op- 
maken, dat de bloedziekte een pandemie is, die, oorspronkelijk 
van Saleier komend, zich sprongsgewijs over heel Zuid-Celebes 
heeft verspreid en ook thans nog bezig is, met bepaalde inter- 
vallen geheele landschappen te besmetten. Deze opvatting is 
beslist niet juist, ook al daarom niet, omdat de ziekte bij het 
begin van den historischen tijd, d,i. de periode waarin de ver- 
overing van Zuid Celebes werd voltooid (1900-1910), zoowel aan 
haar tegenwoordige zuidgrens (Saleier) als aan haar tegenwoor- 
