a 
dige noordgrens (Mamoedjoe) optrad en daar al sedert jaren 
bekend was. Maar onderzoeken wij eens, wat voor verspreidings- 
middelen de bloedziekte dan eigenlijk voor een pandemie-achtige 
verspreiding ter beschikking zouden staan, 
Wij hebben reeds gezien, dat de pathogene bacterie gedurende 
langen tijd in de rottende wortelstokken en den grond kan 
blijven en van hier uit weer in gezonde pisangs kan binnen- 
dringen. Voorts hebben wij gezien, dat de pathogene bacterie 
vanuit de moederplanten op de zijspruiten overgaat en dat deze 
al in hun vroegste jeugd de ziektekiem bevatten. Deze twee 
wijzen van verspreiding zijn echter als zoodanig slechts conser- 
vatief; daardoor kan de ziekte slechts stationair blijven, zich 
slechts op haar oude terrein handhaven. 
Ik wil echter niet ontkennen, dat de laatstgenoemde wijze 
van verspreiding door toedoen van den mensch ook sterk 
propagatief kan werken. De Inlanders zijn immers gewoor, 
pisangs, die de ziekteverschijnselen vertoonen, te kappen ; daarop 
schieten rondom een groote menigte zijspruiten op, die zonder 
meer als bibit worden gebezigd, Bij gezonde stoelen wordt 
daarentegen het getal der anakans met het oog op de kwaliteit 
der vruchten kunstmatig laag gehouden, zoodat zich op den duur 
de procentsgewijze verhouding tusschen absoluut gezonde en 
latent zieke planten ten gunste van de laatstgenoemde verschuift. 
Voorts gebeurt het zeker niet zelden, dat bij het verkoopen van 
bibit latent zieke wortelstokken naar andere streken worden 
overgebracht, 
Daarnaast staan, wel is waar, ook nog drie andere wegen open, 
om een propagatieve verspreiding der ziekte mogelijk te maken. 
Snijdt men nl, met een mes stukken van aangetaste wortel- 
stokken los en ent men het sap, dat aan het mes kleeft, in 
gezonde planten, dan worden deze soms ziek, Op deze wijze kan 
de ziekte binnen dezelfde dessa worden verspreid. 
Verder kan het gebeuren, dat in den grond aanwezige bacte- 
riën der bloedziekte door hevige regens of door insecten worden 
medegesleept en in andere pisangtuinen terecht komen; deze 
methode werkt echter slechts op kleine afstanden en is ook daar 
nauwelijks zeer effectief; want het duurt gewoonlijk jaren, voor- 
dat een nieuwe tuin, die in de buurt van een zieken ouden 
