bt Ke es 
de bloedziekte aangetast zijn, gedurende langen tijd in een latent 
zieken toestand kunnen verkeeren, ligt het voor de hand, 
hen door toepassing van bemestingsstoffen over het critieke 
punt heen te helpen, zoodat zij door de ziekte heen kunnen 
groeien. Zoo heeft bv. de Inlandsche bevolking te Mamoedjoe 
gevonden, dat bemesting met kalk en met houtasch zeer voor- 
deelig werkt, een resultaat, dat geheel overeenkomt met de 
proeven, die met het oog op de Panamaziekte door Europeesche 
ondernemingen te Jamaica zijn opgezet. Voorts is het zeker zeer 
belangrijk, door voldoende drainage een verzuring van den 
grond tegen te gaan; maar al deze middelen zullen voorloopig 
niet zeer intensief worden toegepast, aangezien de bevolking op 
Celebes op een betrekkelijk laag peil staat en de kennis van de 
Maleische taal nog onvoldoende is verspreid. 
Er blijft dus voorloopig slechts één radicaal middel over, nl. 
de zieke planten door uitgraven en vernielen van de aangetaste 
"wortelstokken systematisch uit te roeien, een middel, waarmede 
de Tuinbouwkundige Dienst reeds goede resultaten heeft bereikt 
Als men bovendien de bevolking nog van de gedachte zou 
kunnen doordringen, dat bv. binnen twee jaren de schoon ge- 
maakte gronden niet weer voor pisangteelt mogen worden gebruikt 
en dat principieel geen plantmateriaal van zieke stoelen mag 
worden genomen, dan zou het probleem der bloedziekte op 
Celebes gauw opgelost zijn. De weg voor de bestrijding der 
bloedziekte gaat dus eigenlijk door de goeroes. 
Daarmede zijn wij aan het slot van onze bespreking aange- 
komen. De thans beter bekende pisangziekten, nl. de Panama- 
ziekte, de Javaansche vaatbundelziekte en de bloedziekte, hebben 
alle drie een gemeenschappelijken karaktertrek; zij bezitten nl, 
alle drie een opmerkelijk lang stadium, waarin de planten slechts 
latent ziek zijn, d w.z. waarin tusschen de plant en de ziekte 
een strijd wordt gevoerd en gewoonlijk de ziekte langzamerhand 
aan kracht toeneemt. 
Het is misschien mogelijk, dat deze eigenaardigheid in het 
wezen der pisangs zelf moet worden gezocht. De eigenlijke 
pisangplant, de wortelstok, leeft immers gedurende zeer langen 
tijd, misschien gedurende eeuwen, in den grond en brengt 
periodiek een bundel bladeren en een vruchttros voort. Een 
