ENA 
Toch late men zich door deze dorre cijfers niet misleiden ten 
opzichte der schade, die de tabak van ziekten en van insecten- 
plagen te lijden heeft, want al zijn er hier veel meer schadelijke 
insecten dan schadelijke schimmels, de parasiet, wier lastigheid 
alle andere tabaksvijanden in de Vorstenlanden in de schaduw 
stelt, is een schimmel, de tabak-Phytophthora, de oorzaak der 
verderfelijke „lanasziekte”. 
Met de beschrijving van dezen vijand begint dan ook het 
hoofdstuk der schimmels en bacteriën, JENSEN geeft er een 
overzichtelijke beschrijving van, die niet weinig wordt verduidelijkt 
door 7 platen, die betrekking hebben op het ziektebeeld (waar- 
onder 3 gekleurde). Een van de belangrijkste middelen om de 
ziekte tegen te gaan, is het verbranden der stronken na den 
oogst; de brandovens, de brandgroeven en de brandstapels in 
het open veld zijn hier ook afgebeeld. 
De ziekte, aangeduid door „spikkel”, „roode roest” en „loods- 
vlekken” (Cercospora Nicotianae) en de veldschimmel (Zrysiphe) 
komen hierna aan de beurt. Van de sklerotiën-ziekte, in Deli 
en Amerika op tabak geconstateerd, vermoedt JENSEN, dat ze 
ook op Java wel eens op de tabak zal voorkomen, al is zij daar, 
naar het schijnt, nooit op tabak — wel op vele andere gewassen — 
waargenomen. Een vergissing begaat hij echter, als hij deze 
sclerotium-schimmel identificeert met ‘de Sc/erofinia-soorten 
Sclerotinia libertiana Fuck. en 5. Nrcotianae Oud. et Kon.; 
deze twee, die wellicht onderling identiek zijn, zijn geheel andere 
schimmels, de sclerotiën zijn grooter (tot eenige cM. groot) donker 
van kleur, tot zwart toe, en vormen gemakkelijk apotheciën 
terwijl de Sclerotium-schimmel (misschien selerotrum Rolfsti Sacc.) 
kleine, bruine sclerotiën maakt, niet grooter dan enkele mM,. in 
doorsnee, welke tot nu niet tot fructificeeren waren te brengen. 
Bij de bespreking van de slijmziekte (Bactertum solanacearum 
EFS) brengt JENSEN hier en daar opvattingen naar voren, die 
zeer persoonlijk zijn en niet door alle collega’s gedeeld zullen 
worden, Dat in de Vorstenlanden de slijmziekte niet zeer veel 
te beteekenen heeft en heel wat minder schade veroorzaakt dan 
de Phytophthora, hierover zal men het met den schrijver eens 
Zijn, maar dat dit verklaard moet worden uit het feit, dat „het 
infectievermogen van B. solanacearum in de Vorstenlanden veel, 
