veel minder dan dat van Phytophthora” is, is een moeielijk te 
verdedigen standpunt. Velen zullen eerder in de omstandigheid, 
dat deze bacterie in den bodem der Vorstenlanden vermoedelijk 
niet in grooten getale aanwezig is, de oorzaak zoeken van het 
hier betrekkelijk weinig voorkomen van slijmziekte, En zoo is 
het ook de vraag, of, ingeval de slijmziekte in de Vorstenlanden 
optreedt in een veld, dit wijst op „een bijzondere toestand” van 
vatbaarheid der planten en of zulk optreden niet eerder moet 
worden toegeschreven aan de aanwezigheid in den bodem van 
een grootere hoeveelheid bacteriën dan anders —een toestand, 
die o.a. kan voorkomen indien voor slijmziekte vatbare gewassen 
als voorvrucht zijn geteeld (katjang tanah, lombok enz.). De in- 
vloed van zulke voorgewassen ontkent JENSEN ook geenszins; 
hij wijdt hieraan een bijzondere paragraaf „Slijmziekte en voor- 
gewassen”. 
De weinig belangrijke „zwarte roest” (Bactermum pseudogloeae 
Hon) sluit de rij der ziekten, veroorzaakt door schimmels en 
bacteriën. 
Als tabaksziekten, waarvan de oorzaak onbekend is, worden 
behandeld: mozaiekziekte, tjakar, kroepoek, krulziekte, marmer, 
zwarte poepoesziekte en pokziekte, van welke althans de drie 
eerste behooren tot die interessante besmettelijke ziekten, waar- 
van het infectieuze karakter boven allen twijfel verheven is 
doch waarbij een parasitisch organisme, ondanks vele nasporingen, 
niet kon worden ontdekt. 
Het derde en meest omvangrijke hoofdstuk behandelt de 
dierlijke vijanden. 
Men vindt er gegevens over Lasioderma, zwartlijfkevers 
(Opatrum), engerlingen, verschillende tabaksrupsen, als Plusza, 
Chloridea (Hebiothis), Prodenta, de beide Acherontia-soorten, 
Botys en dikbuik, tabaksmot, mieren, krekels en veenmollen, 
wantsen, thrips en aaltjes. 
Het zij vergund op een enkele foutieve benaming te wijzen. 
De op pag. 80 beschreven en op plaat 30, fig. 4 afgebeelde 
bladsprietige kever is stellig niet Zwchlora vrridis FABR. doch 
vermoedelijk (er zijn namelijk meer van dergelijke Euchlora’s) 
Zuchlora pulchripes LANSB. Verder is Anomala chalcites SHARP 
ook niet synoniem met Zwuchlora viridis, doch wordt nog be- 
