di en 
Deze situatie in aanmerking genomen, scheen het den Directeur van 
het Instituut voor Plantenziekten wenschelijk, om eerst op Java, waar 
ziekteverschijnselen in de pisangs ook niet ontbreken, een nauwkeurig 
orienteerend onderzoek te doen plaats vinden. Steunende op de, dank 
zij de goede laboratoria, daarbij verkregen resultaten, zou dan de 
bloedziekte op de Saleier en in Zuid Celebes veel nauwkeuriger kunnen 
bestudeerd worden. Dit onderzoek, bedoeld zuiver voorbereidend te 
zijn, heeft zoo belangrijke resultaten opgeleverd, dat er een omvang- 
rijke publicatie ontstond, waarmee iedereen, die zich in de toekomst 
met pisangziekten zal bezig houden, rekening zal hebben te houden. 
Als uitgangsmateriaal dienden planten van pisang radja van Tjipakoe 
bij Batoetoelis en van pisang radja sereh, die opvallende ziektever- 
schijnselen vertoonden en waarvan al in 1915 een proefaanplant in 
den Cultuurtuin werd aangelegd, om na te gaan, of de ziekte overging 
van zieke planten op gezonde, indien men materiaal van zieke planten 
in het plantgat bracht. Dit is inderdaad gebleken, het geval te zijn. 
De schrijver heeft van af het begin van zijn onderzoek goed be- 
grepen, dat de inwendige ziekelijke veranderingen, d.w.z. de verkleuring 
der vaatbundels, het primaire verschijnsel zijn en dat als gevolg daar- 
van pas de uitwendige verschijnselen optreden. Heel vroeg werd ook 
het belangrijke feit geconstateerd, dat 90% van alle op Java gecul- 
tiveerde pisangs ten minste in hun rhizomen, voor een gedeelte ook 
in hun schijnstammen, inwendig ziek zijn. In de allermeeste gevallen 
echter geven deze inwendige infecties geen aanleiding tot ernstige 
ziektesymptomen. Anders was er wellicht allang een eind aan alle 
Javaansche pisangs gekomen. 
In hoofdstuk II van Mededeeling 48 werden deze verschijnselen 
uitvoerig besproken. De uitwendige verschijnselen, successievelijk 
optredend, zijn de volgende: 
la. het hartblad blijft in zijn groei steken, d.w.z. het ontrolt zich 
normaal, maar het stuk bladsteel tusschen den schijnstam en de 
bladschijf wordt niet ontwikkeld, 
15. het hartblad groeit slechts kwijnend verder, d. w. z. zijne 
afmetingen zijn tot het dwergachtige gereduceerd, 
2. de schijnstam wordt overlangs gespleten, 
3. de bladeren vallen vroegtijdig tegen den stam neder. 
De inwendige verschijnselen worden uitvoerig beschreven en het 
langzame kwijnen der vaatbundels wordt stap voor stap nagegaan 
en daarbij aan de in de preparaten gevonden organismen de volle 
aandacht geschonken, zonder in de fout te vervallen, uit de anato- 
