Er (NEN 
waar deze boven den grond steekt. Was er in dit stukje ook maar 
één zieke vaatbundel te vinden, dan kwam de betreffende plant 
verder niet meer voor proefneming in aanmerking. Dan werd, om 
absolute zekerheid te hebben, het infectiemateriaal òf in den top, òf 
in een bladnerf ingespoten. Er werd dan na eenigen tijd nagegaan, 
hoe ver een verkleuring der vaatbundels van uit de plaats van infectie 
zich had verspreid. 
Wij hebben al gezien, dat de schrijver zoodoende er in geslaagd 
was, met de Pseudomonas Musae de inwendige ziekteverschijnselen 
kunstmatig te voorschijn te roepen. Hij heeft zijn proeven echter 
niet beperkt tot de oorspronkelijke proefplanten, maar heeft verder 
met niet minder dan 88 verschillende pisangsoorten infectieproeven 
genomen. Ze zijn allemaal geslaagd. Over het algemeen is de vat- 
baarheid, gemeten volgens de lengte der na infectie gekleurde vaat- 
bundels, haast voor alle Musa-soorten dezelfde. De eenige uitzondering 
is Musa textilis, die blijkbaar minder van de bacterie heeft te liiden. 
Ook andere Musaceen, als Revenala, Strelitzia en Heliconia werden met 
succes ingeënt. Andere planten bleken daarentegen immuun te zijn. 
Ook de uitwendige verschijnselen, als groeibelemmering, steken 
blijven van het hartblad, splijten van den stam, traden in een kleinen 
geinfecteerden aanplant, die voor dit doel opgeofferd werd, binnen een 
jaar typisch te voorschijn. 
Nadat eens vastgesteld was, dat Pseudomonas Musae als de primaire 
oorzaak der javaansche vaatbundelziekte moet worden beschouwd, bleef 
er nog over na te gaan, of de verschillende min of meer regelmatig 
in zieke planten aangetroffen organismen toch niet ook een belangrijke 
rol speelden, b.v. de oorspronkelijk onschuldige ziekte kunnen erger 
maken. Volgens proeven, die deden zien, dat een Fusarium binnen 
een maand 30 cm. ver het bacterium [ volgen kan, zijn deze schim- 
mels zeker niet onschuldig. De referent moet bekennen, dat hij deze 
kwestie gaarne nog iets uitvoeriger onderzocht gezien had. 
Zoo dunkt mij nog niet uitgemaakt, of de verschillende bacteriën 
niet misschien toch antagonistisch kunnen optreden, of de stofwis- 
selingsproducten van de een niet den groei van de andere zouden 
kunnen belemmeren. Weliswaar heeft de schrijver daaromtrent 
eenige proeven genomen, maar zou het niet goed geweest 
zijn, om b.v. ook gemengde cultures van Fusarium en Pseudomonas 
te onderzoeken ? Deze opmerking is geenszins als afkeurende kritiek 
te beschouwen, misschien is schrijver, die nog verder met dit onderwerp 
bezig is intusschem zelf op dit denkbeeld gekomen. De gedachte 
kwam bij mij op, omdat het mij raadselachtig lijkt, dat wij niet meer 
