EU 
pisangs ontmoeten, die de gevaarlijke ziekteverschijnselen vertoonen, 
aangezien Pseudomonas zoo veelvuldig in den grond en in zwak 
zieke planten voorkomt. Zou er niet onder de 16 organismen van 
GAUMANN misschien een „natuurlijke vijand” van Pseudomonas Musae 
te vinden zijn ? 
Ten slotte spreekt schrijver nog eens over de pisangziekten van 
het type der Panamaziekte. Na afloop van zijn eigen onderzoekingen 
komt hij tot de hypethese, dat de zoo pernicieus optredende ziekten 
oorspronkelijk ook door bacteriën veroorzaakt worden en dat een 
Fusariumsoort, die op Java niet voorkomt, Fusarium cubense, door 
zijn aanwezigheid de veel sterkere verwelkingsverschijnselen ten 
gevolge heeft. Voor deze verklaring pleit ook, dat in Centraal America, 
al lang ziekten bekend waren, die op de relatief onschuldige Javaansche 
vaatbundelziekte gelijken. BRANDES, die het gevaarlijke Fusarium 
cubense voor infectieproeven gebruikte, heeft hiermee geen succes 
gehad als hij zijn inspuitingen boven den grond toepaste, wel als hij het 
rhizoom infecteerde. Daarbij kwamen de gevaarlijke bacteriën uit 
den grond, die nooit geheel steriel is, in wonden en veroorzaakten 
van daar uit de primaire verschijnselen in de vaatbundels. Waarom 
echter het Fusarium cubense, dat toch waarschijnlijk al lang in den 
grond voorkwam, op eens in zoo vele bananen-verbouwende streken 
zoo fnuikend begon op te treden, deze vraag wordt door den schrijver 
wel terloops gesteld, doch niet beantwoord. Ik geloof ook, dat 
daartoe literatuurstudie onvoldoende is. Het ware daarom te wenschen, 
dat nu een der talrijke onderzoekers van Midden America, steunende 
op het werk van GAUMANN, opnieuw begint de Panamazieke te 
bestudeeren. 
De door den schrijver gevonden oorzaak der pisangziekte geeft ons 
„meteen een richtsnoer voor de bestrijding. Veel is er echter niet 
aan te doen en als het buitengewoon gevaarlijke Fusarium cubense 
op de een of andere manier naar Java komt, dan kunnen de pisangs, 
om zoo te zeggen, van den eenen dag op den anderen met ondergang 
bedreigd worden. De schrijver waarschuwt daarom ten zeerste tegen 
den import van panamazieke of van panamaziekte verdachte bananen- 
wortelstokken. Aangezien de ziektesymptomen dikwijls zeer moeilijk 
te vinden zijn, ware het wel aan te raden, om den import van bananen- 
wortelstokken in Nederlandsch-Indië überhaupt te verbieden of alleen 
onder strenge gouvernementscontrole toe te staan. : 
Verder is er niet veel aan te doen. Schrijver heeft de mogelijkheid 
overwogen, of niet misschien planten, die onder bijzonder gunstige 
omstandigheden verkeeren, minder te lijden hebben. Dat bleek echter 
