niet het geval te zijn, goed bemeste tuinen van pisang radjah werden 
vrij sterk door de ziekte aangetast. 
Eenige kans levert verder het kweeken uit zaad op. Maar daaraan 
zijn toch nadeelen verbonden, in de eerste plaats omdat zeer weinig 
soorten kiemkrachtig zaad opleveren. Sommige uit zaad gekweekte 
pisang radjah waren inderdaad ziektevrij, maar de kans van een 
herbesmetting van uit den grond bestaat altijd en kan onmogelijk 
voorkomen worden. Ook van min of meer immune soorten is hier 
geen heil te verwachten, daar immers alle door schrijver onderzochte 
88 soorten vatbaar bleken te zijn. 
Afgaande op de op Java gevonden feiten, kon schrijver daartoe 
goed voorbereid met de studie van de bloedziekte in Zuid Celebes 
beginnen. Daarover wordt in de tweede publicatie „Onderzoekingen 
over de bloedziekte der bananen op Celebes |” verslag gegeven. Ik 
zal bij de bespreking van deze mededeeling iets minder uitvoerig 
wezen, vooral omdat het mij lijkt, alsof het onderzoek, dat uit den 
aard der zaak niet zoo grondig en niet met alle middelen der we- 
tenschap kon gebeuren, nog niet heelemaal beëindigd is. Wij zien 
daarom met belangstelling het tweede gedeelte tegemoet en zullen 
hier maar enkele feiten releveeren, die als eenigszins zeker konden 
worden vastgesteld. 
Door zijn voorbereidend onderzoek was de schrijver al dadelijk in 
staat te constateeren dat in Zuid Celebes twee afzonderlijke ziekten 
bestaan, de gewone Javaansche vaatbundelziekte en de echte „Salei- 
erziekte”’. lemand, die niet diep op dit onderwerp ingegaan is, valt 
het moeilijk, de twee ziekten te onderscheiden, die gedeeltelijk 
dezelfde uitwendige en inwendige symptomen vertoonen. 
Met eenige moeite is de schrijver er toch in geslaagd, veranderingen 
in de bladkroon te vinden, die als specifiek voor de bloedziekte 
mogen worden beschouwd. Nog meer eigenaardig is, datde vruchten 
hier zeer typische verschijnselen laten zien, die echter zeer laat 
optreden kort vóór het rijp worden. Ze rotten van binnen en zien er 
van buiten als gebakken uit, worden geel en bruin, zakken in elkaar 
en verrotten ten slotte heelemaal. 
De inwendige verschijnselen in rhizoom en schijnstam zijn van 
de symptomen der Javaansche vaatbundelziekte niet te onder- 
scheiden. De veranderingen in de vruchten zijn echter specifiek. In 
het begin zien we geel of bruin verkleurde centrale vaatbundels. 
Deze verkleuring gaat op de placenten en het parenchym over. Ten 
slotte wordt de holte van het vruchtvleesch aangevuld door een 
slijmerige, roodbruine vloeistof, die talrijke bacteriën bevat. 
