— 118 — 
de toekomst mogelijkerwijze ook Inlanders naamlooze vennoot- 
schappen zouden kunnen gaan oprichten, ten doel hebbende de 
een of andere cultuur meer in het groot aan te pakken. 
Intusschen, van een al te groote vrijgevigheid ben ik evenmin 
een voorstander, ook al wordt er nóg zoo geschermd met het 
z.g. „vrije ontginningsrecht” van den Inlander, waarvan onder- 
wijl — gelet op de vele langzamerhand in verschillende buitenge- 
westen tot stand gekomen regelingen — niet zoo heel veel meer 
is overgebleven. Want — om weer alleen bij Palembang te 
blijven — waar in meergenoemd Staatsblad 1916 No. 420 toch al 
reeds zoo'n gevoelige klap is toegebracht aan dit mijns inziens 
verouderde recht, zonder dat er nadien eenig protest op is ge- 
volgd en waardoor dus de Inlandsche bevolking stilzwijgend heeft 
getoond de rechten van den Staat op alle onontgonnen gronden 
te eerbiedigen, daar geloof ik stellig en zeker, dat dan ook 
zonder eenig bezwaar wel een stap verder kan worden gegaan 
door in bepaalde gevallen voor het gebruik van den grond 
een soort huur te heffen, 
Om tot ons uitgangspunt terug te keeren, is het dus mijne 
meening, dat men bij eene regeling van den ladangbouw 
zich alleen moet bepalen tot de hierboven genoemde hoofdzaken, 
althans voorloopig. Een intensieve regeling acht ik gedurende de 
eerste tientallen van jaren niet alleen onuitvoerbaar, doch bovendien 
vooralsnog geheel overbodig, terwijl zij zeker groote sommen gelds 
voor de uitoefening van de noodige contrôle etc. zou verslinden, 
Ik zou thans van het onderwerp kunnen afstappen, ware het 
niet, dat bij de bespreking van eene regeling van den ladang- 
bouw de gedachtengang zich onwillekeurig uitstrekt tot de sa- 
wahgebieden. 
Immers, bij hooge prijzen van voor de Europeesche markt 
bestemde producten, zooals koffie, rubber e.d, kan men steeds, 
in sommige streken althans, een neiging waarnemen om de sa- 
wahcultuur min of meer te verwaarloozen, opdat alle krachten 
voor genoemde cultures kunnen worden aangewend. Een gevolg 
hiervan is, dat in zulke perioden het ladangen met rijst e, a. 
voedingsgewassen als catchcrop toeneemt en waardevolle sawahs 
somtijds eenige jaren achtereen geheel blijven braakliggen. 
