— 255 — 
en in zijn voorwoord de voornaamste geraadpleegde nieuwere 
literatuur opgeeft, zal bovendien goed doen voor een volgenden 
druk de Nederlandsch-Indische litteratuur wat meer te raad- 
plegen. Hiervan wordt toch alleen genoemd: „Ziekten en Plagen 
van de Klappercultuur in Ned. Indië” door KEUCHENIUS. 
Hij zij voor de toekomst verder verwezen naar de publicaties van 
LEEFMANS, BOLDINGH, SMITS, KLUYVER, CAMPHUIS, HUNGER, e.a. 
In zijn Introduction” wijst de schrijver er allereerst op, dat 
de tegenwoordige beteekenis van den klapper voor den wereld- 
handel dateert uit de laatste 30 jaren en samenhangt met de 
toepassing van cocosolie in de plantenboter-industrie. 
Voor de Philippijnen is de klapper als tweede landbouwgewas 
van bijzondere beteekenis. Onder de exportartikelen nemen 
klapperproducten sedert eenige jaren zelfs de eerste plaats in. 
In tabelvorm wordt een overzicht gegeven van den stand in 
1913, dus vóór den oorlog, van import en export van klapper- 
producten in de produceerende en consumeerende landen, Neder- 
landsch-Indië was toen en is ook thans nog de eerste producent, 
de Philippijnen de derde. Duitschland was de grootste consument, 
gevolgd door Frankrijk en door Nederland, dat een grooten 
wederuitvoer had, in hoofdzaak naar Duitschland |). 
De oorlog heeft in deze verhoudingen belangrijke wijzigingen 
gebracht, Vooral trad Amerika als groot-afnemer op!) In 
Nederland werd veel copra op olie verwerkt. Evenals in 
Nederlandsch-Indië zag men in de Philippijnen, vooral sedert 
het uitbreken van den oorlog, de opkomst van een groote 
inheemsche olie-industrie. Drie groote en meerdere kleine olie- 
fabrieken zijn, volgens WESTER, daar thans in werking. In 
verband daarmee constateerde men — meer geprononceerd nog 
dan in Ned. Indië — een scherpe daling van den copra- en 
stijging van den olie-export. In 1919 was de copra-export gedaald 
tot + 15.000 ton en de olie-export gestegen tot niet minder dan 
130.000 ton. „The copra export may be expected to drop still lower, 
even to disappear altogether to be replaced bij oil exports” 
meent de schrijver, Na den vrede is de positie der oliefabrieken 
in Insulinde evenwel niet onaangetast gebleven en het komt 
1). Zie HUNGER: Cocos nucifera, 2de druk. 
Teysmannia, afl. 5-6. 5 
