— 297 — 
logica in het groepeeren van al de vaatbundel-ziekten der bananen 
te zamen in één groep is lastig te volgen en zijn voortdurend 
gebruik van speciaal uitgezocht bewijs in zijn overzicht van de 
literatuur is betreurenswaardig. Indien zijn technisch werk gedaan 
is op dezelfde slordige manier, dan is het van twijfelachtige waarde. 
E,‚ W. BRANDES. 
United States Department of Agriculture 
Washington, 
NASCHRIFT. Door de welwillendheid van de redactie van Teys- 
mannia is het mij mogelijk, aan het stuk van DR. BRANDES eenige 
opmerkingen toe te voegen. 
De feiten, waarover het gaat, zijn de volgende, BRANDES be- 
schouwt als de primaire oorzaak der Panamaziekte in West Indië 
een schimmel, het Fusarium cubense E.F.S. Ent hij echter deze 
schimmel in pisangstammen, dan zijn de uitkomsten negatief; 
want BRANDES schrijft zelf (Ann. Rep. Michigan Ac. sc. 1918, 
p. 273). „I have never obtained infection with production of the 
typical disease by inoculation in the above ground perts”, — Bij 
de Javaansche vaatbundelziekte der bananen, die in haar uiterlijk 
dikwijls zóó volkomen op de Panamaziekte lijkt, dat ook plant- 
kundigen, die in de West geweest zijn, hebben bevestigd, dat 
zij haar op het oog als de Panamaziekte zouden beschouwen, heb 
ik in de aangetaste vaatbundels ook Fusarium soorten gevonden; 
ent men deze in pisangstammen, dan zijn de resultaten ook weer, 
zooals bij BRANDES, negatief. Voorts heb ik echter uit de aange- 
taste vaatbundels ook een bacterie geisoleerd. Wordt deze in de 
stammen geënt, dan zijn de resultaten positief;-er wordt in- en 
uitwendig het typische ziektebeeld veroorzaakt. 
Van geslaagde inentingen van zijn schimmel in de wortelstok- 
ken spreekt BRANDES nergens. Daarentegen heb ik mijn bacterie 
in wortelstokken geënt en weer een zeer hevig en typisch in- en 
uitwendig ziektebeeld verkregen, zooals plaat VII en VIII van 
mijn Mededeel. 48 doen zien. Overigens staat deze proef nog 
heden ten dage in den Cultuurtuin te Buitenzorg eu is voor 
iedereen ter verificatie toegankelijk. 
BRANDES baseert zijn opvatting op proeven, waarbij hij de 
schimmel, die hij dus niet in gezonde weefsels heeft kunnen en- 
