— 298 — 
ten, in den grond rond de pisangstoelen entte, en ziet, de pisangs 
werden ziek. Dit resultaat hehoeft n. m, m. een nadere verklaring. 
Is het Zusarium cubense werkelijk de primaire oorzaak der Pa- 
namaziekte, waarom zijn dan alle entingen in gezonde planten, 
die niet alleen door BRANDES, maar ook door anderen in West 
Indië werden verricht, mislukt? 
Nu is het mij opgevallen, dat mijn Fwsarium-soorten, die, als 
zij direct ingeënt worden, niet in staat waren, in de vaatbundels 
te groeien, daartoe wel in staat waren, als eerst mijn pathogene 
bacterie werd ingeënt en de vaatbundels aantastte, De Fusariën 
zijn dus slechts secundaire organismen. En op grond daarvan heb 
ik in hoofdstuk VIII de hypothese geuit en getracht te steunen, 
dat het Fusarium cubense, dat immers in gezonde vaatbundels ook 
niet kan groeien en slechts in reeds verkleurde weefsels werd 
gevonden, eigenlijk ook een secundair organisme was, dat echter 
dan ten gevolge van zijn sterke toxische eigenschappen het 
verdere verloop der ziekte typeert. 
Dat zijn de feiten, waarover het gaat, en zoolang deze niet door 
proeven opgehelderd zijn, is een verdere discussie weinig vrucht- 
baar. Zulke verdere onderzoekingen in West Indië te stimuleeren 
en daarbij de vraag zoo scherp mogelijk te stellen, is dan ook het 
doel van mijn bespreking der Amerikaansche publicaties geweest. 
Wat thans de 5 punten betreft, die BRANDES in de vooraf- 
gaande mededeeling aanraakt, deze zijn n.m.m. slechts van 
secundair belang. Ik kan derhalve kort zijn. 
ad. 1. Daarover gaat het niet. BRANDES geeft zelf toe, dat hij 
pas later bij de bespreking der werkmethoden terloops opmerkt, dat 
men, als men met oud materiaal werkt, bacterieele verontrei- 
nigingen krijgt; maar die krijgt men bij oud materiaal altijd en 
ik heb daaromtrent (Med. 48, p. 29 — 31) zelfs uitvoerig bericht, 
Wat ik in het zinnetje op blz. 115, dat BRANDES aanvalt, naar 
voren heb gebracht is het feit, dat hij bij de bespreking der 
inwendige ziekteverschijnselen (Phytopath. p. 353 — 356) met 
geen enkel woord van de aanwezigheid van bacteriën in de 
zieke vaatbundels en in het naburige grondweefsel melding 
maakt, terwijl de andere onderzoekers der Panamaziekte dit 
wel hebben gedaan; dit verschil in beschrijving is nl. van 
het oogpunt van mijn hypothese van veel belang. 
RE 
