— 300 — 
zooals de Javaansche vaatbundelziekte, veel minder virulent is; 
en deze verklaring werd tot nog toe nog niet gegeven, 
ad. 5, De door BRANDES gegeven verklaring van plaat XXII, 
fig. 2 is nauwelijks voldoende. Dat de vlekken, die overigens 
niet grooter zijn dan de aangetaste vaatbundels in pl. XXIII, 
fig. 1, voortzettingen der vaatbundels der wortels zijn, heb ik in 
de tekst ook gelezen. Maar waarom zijn juist deze door oxydatie 
verkleurd, terwijl op Java bij gezonde rhizomen een verkleuring 
van het geheele snijvlak optreedt? Zou het niet waarschijnlijker 
zijn, hiervoor andere oorzaken aan te nemen, te meer omdat 
BRANDES zelf veronderstelt, dat deze wortels de ingangspoort 
voor de ziekte zijn. — 
De algemeene beschouwingen, die BRANDES ten slotte geeft, 
en ook enkele persoonlijke opmerkingen, die over den tekst ver- 
strooid zijn, werden blijkbaar eenigszins in opwinding geschreven. 
Hoe is toch de situatie? De onderzoeking der Panamaziekte in Ame- 
rika heeft tot nog toe geen bevredigende oplossing gebracht, zooals 
ik bij de bespreking der publicatie van BRANDES heb aangetoond. 
Dat dit gevoel van onbevredigdheid ook in Amerika aanwezig is, 
bewijst het feit, dat men kort geleden te Panama een afzonderlijk 
instituut voor de bestudeering van deze vraagstukken heeft op- 
gericht. Nu heb ik in het laatste hoofdstuk van mijn Mededeeling 
omtrent de Javaansche vaatbundelziekte getracht voor de Pana- 
maziekte een nieuwe verklaring te geven en heb tot dit doeleinde 
uit de Amerikaansche literatuur aangehaald, wat mijn opvatting 
kon steunen. Een zuiver objectief refereerende bespreking van 
de Amerikaansche literatuur had ik al vroeger in hoofdstuk II 
gegeven, hetgeen door BRANDES niet wordt aangehaald en waar- 
schijnlijk, omdat het in het Hollandsch is geschreven, in zijn 
geheel over het hoofd werd gezien, Of mijn hypothese in hoofd- 
stuk VIII juist is of niet, kan voorloopig niet beoordeeld worden. 
Zij is een werkhypothese, die door de onderzoekers is West Indië 
aan de practijk zal moeten worden getoetst. Of zij geheel of 
slechts gedeeltelijk juist is, zal aan de waarde van mijn onder- 
zoekingen op Java, die ik in de voorafgaande hoofdstukken van 
Mededeel. 48 heb besproken, geen afbreuk kunnen doen. 
E. A. GAUMANN. 
